ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อการพัฒนาการท่องเที่ยวของจังหวัดนครปฐมสู่เมืองสามธรรมตามแนวคิดอริยสัจ 4 - กลมสุข สงกรานต์; เขียววิชัย คณิต; บุญคุ้ม วรรณวีร์; อิ่มอารมย์ วิชิต (วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 2026)
งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Develop) แบบวิธีวิจัยผสมผสาน (Mixed Method Research) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา วิเคราะห์ศักยภาพและปัญหาการท่องเที่ยวของจังหวัดนครปฐมตามแนวคิด “เมืองสามธรรม” (ธรรมะ ธรรมชาติ วัฒนธรรม) และพัฒนาพร้อมตรวจสอบความเหมาะสมของข้อเสนอเชิงนโยบายที่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริงในการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน การวิจัยได้ประยุกต์ใช้หลักอริยสัจ 4 เป็นกรอบแนวคิดในการกำหนดขั้นตอนการวิจัย 4 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นที่ 1 (R1) การวิเคราะห์ปัญหา (ทุกข์) ขั้นที่ 2 (D1) การยกร่างนโยบาย (สมุทัย) ขั้นที่ 3 (R2) การประเมินร่างนโยบาย (นิโรธ) และ ขั้นที่ 4 (D2) การรับรองนโยบาย (มรรค) กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้ให้ข้อมูลหลักซึ่งเป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการพัฒนาการท่องเที่ยว 19 ท่าน และนักท่องเที่ยว 400 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง แบบสอบถามแบบมีโครงสร้าง และร่างข้อเสนอเชิงนโยบายแบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ ผลการศึกษาเบื้องต้นพบว่า จังหวัดนครปฐมแม้จะมีศักยภาพสูงและมีจำนวนผู้เยี่ยมเยือนเป็นจำนวนมาก แต่ปัญหาหลักคืออัตราการเข้าพักค้างคืนที่ต่ำทำให้จังหวัดยังคงเป็น “เมืองผ่าน”รวมถึงปัญหาการกลืนกินของพาณิชย์นิยมต่อความแท้จริงทางวัฒนธรรม ซึ่งถูกจัดว่าเป็น “ทุกข์” ที่ต้องได้รับการแก้ไข ผลการสังเคราะห์และตรวจสอบความเหมาะสมในขั้นตอนที่ 4 ได้ข้อสรุปเชิงนโยบายที่ผ่านการรับรองจากผู้เชี่ยวชาญในระดับฉันทามติสูง โดยได้ตั้งชื่อโมเดลของข้อเสนอเชิงนโยบายนี้ว่า “The A.C.T.I.V.E. Model” ประกอบด้วยข้อเสนอเชิงนโยบายหลัก 6 ข้อ กลไกย่อย 34 กลไกและตัวชี้วัดความสำเร็จ จำนวน 166 ตัวชี้วัด ได้แก่ 1) Authenticity & IP Protection (ธรรมาภิบาลทางวัฒนธรรมและการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา) 2) Content & Spiritual Guide (หลักสูตรและบุคลากรนำชมเชิงปรัชญา) 3) Transport & Digital Connectivity (ปฏิรูประบบขนส่งและการเชื่อมโยงข้อมูลดิจิทัล) 4) Immersion & Experience Routes (การออกแบบกิจกรรมเชิงประสบการณ์และการมีส่วนร่วม) 5) Vetting & Sanctity Control (กำหนดเขตคุ้มครองและควบคุมกิจกรรมพาณิชย์เชิงศาสนสถาน) และ 6) Environmental & Green Infrastructure (การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานสีเขียว) ซึ่งข้อเสนอเชิงนโยบาย The A.C.T.I.V.E. Model นั้นเป็นการมุ่งเน้นการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างด้วยหลักอริยสัจ 4 โดยการปกป้องความแท้จริงทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณ (Authenticity, Sanctity) และการเปลี่ยนบทบาทของนักท่องเที่ยวจากผู้สังเกตการณ์สู่ผู้มีส่วนร่วม (Immersion) ซึ่งตอกย้ำความจำเป็นในการผนวกปรัชญาเชิงจริยธรรมเข้ากับกลยุทธ์การบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ ผลการวิจัยนี้จึงเป็นองค์ความรู้เชิงระบบชุดแรกที่สามารถใช้เป็นพิมพ์เขียวเชิงกลยุทธ์ในการเปลี่ยนสถานะของจังหวัดนครปฐมจาก “เมืองทางผ่าน” สู่ “จุดหมายปลายทางที่น่าจดจำและยั่งยืน”