การพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวสำหรับผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน: กรณีศึกษา ชุมชนตลาดบางหลวง ร.ศ. 122 อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม - ช่างชัย, อภิเดช (วารสารเพื่อการพัฒนาการท่องเที่ยวสู่ความยั่งยืน, 2025)
ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ โดยคาดว่าประชากรอายุเกิน 60 ปีจะมีสัดส่วนมากกว่าร้อยละ 30 ภายในปี พ.ศ. 2573 ซึ่งส่งผลกระทบต่อโครงสร้างทางสังคมและเศรษฐกิจของประเทศ อย่างไรก็ตาม แหล่งท่องเที่ยวและกิจกรรมการท่องเที่ยวที่พัฒนาโดยชุมชนเพื่อรองรับผู้สูงอายุโดยเฉพาะยังมีอยู่อย่างจำกัด การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาศักยภาพและความต้องการในการพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวสำหรับผู้สูงอายุของชุมชน 2) พัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวสำหรับผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน และ 3) ศึกษาผลการจัดกิจกรรมการท่องเที่ยวสำหรับผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน การดำเนินการวิจัยแบ่งออกเป็น 3 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนที่ 1 การศึกษาศักยภาพและความต้องการ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากการวิเคราะห์เอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่มกับผู้ให้ข้อมูลหลักที่คัดเลือกแบบเจาะจงจำนวน 15 คน ประกอบด้วย ผู้ใหญ่บ้าน สมาชิกสภาเทศบาล ผู้ประกอบการผู้สูงวัย นักท่องเที่ยวผู้สูงอายุ และนักวิจัย รวมถึงการใช้แบบสอบถามเก็บข้อมูลจากผู้อาศัยในชุมชนจำนวน 400 คน ขั้นตอนที่ 2 การพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวสำหรับผู้สูงอายุ เก็บข้อมูลโดยใช้การสนทนากลุ่มจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง และขั้นตอนที่ 3 การศึกษาผลการจัดกิจกรรม เก็บข้อมูลความพึงพอใจจากนักท่องเที่ยวผู้สูงอายุจำนวน 400 คน ซึ่งเลือกแบบบังเอิญและการสนทนากลุ่มจากผู้เกี่ยวข้อง เพื่อสะท้อนผลการดำเนินงาน ผลการวิจัยพบว่า 1) ชุมชนมีศักยภาพและมีความต้องการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำหรับผู้สูงอายุในระดับมาก (𝑋= 4.08, S.D. = 0.79) 2) ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องร่วมกันพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวสำหรับผู้สูงอายุจำนวน 7 กิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมร้องเพลงนั่งแพ ผู้เฒ่าเล่าเรื่อง ชิมอาหารดัง ถ่ายภาพเซลฟี ให้อาหารปลา ไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ และกิจกรรมเฮฮากับนิสิตมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และ 3) นักท่องเที่ยวผู้สูงอายุมีความพึงพอใจต่อกิจกรรมการท่องเที่ยวในระดับมาก (𝑋= 4.50, S.D. = 0.50) และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องมีความต้องการให้มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง งานวิจัยนี้สะท้อนให้เห็นถึงคุณค่าของการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวสำหรับผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน โดยมีข้อเสนอแนะในการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน กิจกรรม บุคลากร และเครือข่ายความร่วมมือ