ยุทธศาสตร์การแก้ปัญหายาเสพติดโดยใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วม - ไชยวุฒิ, เรณู; สังข์รักษา, นรินทร์ (วารสารกระบวนการยุติธรรม, 2025)
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงนโยบาย มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสถานการณ์ปัญหายาเสพติดในสังคมไทยปัจจุบัน (2) ศึกษาการปฏิบัติที่ดีในการแก้ไขปัญหายาเสพติดโดยใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วม (3) ร่างยุทธศาสตร์การแก้ไขปัญหายาเสพติดโดยการใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วม และ (4) รับรองร่างยุทธศาสตร์การแก้ไขปัญหายาเสพติดโดยการใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วม ดำเนินการวิจัย 4 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาสภาพการณ์ปัญหายาเสพติดในสังคมไทยปัจจุบันโดยการศึกษาค้นคว้าข้อมูลจากเอกสาร และใช้การสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มเป้าหมาย 7 คนเลือกตามเกณฑ์ที่กำหนด และวิเคราะห์ SWOT Analysis, TOWS Matrix, PESTEL และ 7’s ของ McKinsey ขั้นตอนที่ 2 ศึกษาการปฏิบัติที่ดีในการแก้ไขปัญหายาเสพติดโดยใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วม ใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกการวิจัยเชิงคุณภาพ 2 แห่ง ขั้นตอนที่ 3 เพื่อร่างยุทธศาสตร์การแก้ปัญหายาเสพติดโดยใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วมใช้เทคนิคการวิจัยเชิงอนาคตแบบ EDFR โดยผู้ทรงคุณวุฒิ 17 คน ตามเกณฑ์ที่กำหนด ขั้นตอนที่ 4 นำเสนอและรับรองยุทธศาสตร์การแก้ปัญหายาเสพติดโดยใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วม จัดประชุมเชิงนโยบาย โดยการประชุมเชิงนโยบายกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จำนวน 16 คน ใช้การวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัย พบว่า (1) สภาพการณ์ปัญหายาเสพติดประเทศไทยมีสถานะเป็นตลาดหรือเป็นทางผ่านของยาเสพติดในระดับภูมิภาค โดยอาศัยความพร้อมทางด้านระบบการคมนาคมขนส่งระหว่างประเทศ รวมถึงการใช้ด่านพรมแดน และช่องทางธรรมชาติตามแนวชายแดน ทำให้ประเทศไทยตกอยู่ในสถานะประเทศลำเลียงยาเสพติด (2) ผลการศึกษาการปฏิบัติที่ดีในการแก้ไขปัญหายาเสพติดโดยใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วมให้ความสำคัญกับการทำหน้าที่ของครอบครัวและชุมชน ให้ความรู้และสนับสนุนการทำงานของชุมชนภายใต้อัตลักษณ์ของแต่ละชุมชนที่ก่อให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและสภาพจิตใจ ให้สามารถกลับมาอยู่ในสังคมชุมชนได้อย่างปกติ (3) ยุทธศาสตร์การแก้ปัญหายาเสพติดโดยใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วม ประกอบด้วย วิสัยทัศน์ พันธกิจ 4 ยุทธศาสตร์ ได้แก่ ยุทธศาสตร์ที่ 1 กำหนดมาตรการทางกฎหมายที่เอื้อต่อการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดที่ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของปัญหายาเสพติดในสังคม ยุทธศาสตร์ที่ 2 บูรณาการการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดโดยใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วม ยุทธศาสตร์ที่ 3 เสริมสร้างองค์ความรู้ และพัฒนากระบวนการในการบำบัดรักษา แก้ไข และฟื้นฟูสมรรถภาพผู้เสพและผู้ติด และยุทธศาสตร์ที่ 4 พัฒนาระบบ กลไก และโครงสร้างพื้นฐานให้มีประสิทธิภาพเอื้อต่อการปฏิบัติงาน (4) ผลการนำเสนอและรับรองยุทธศาสตร์การแก้ปัญหายาเสพติดโดยใช้พลังเครือข่ายชุมชนแบบมีส่วนร่วมจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกฝ่ายมีความคิดเห็นสอดคล้องกันว่ายุทธศาสตร์ดังกล่าวมีความถูกต้อง ความเหมาะสม ความเป็นไปได้และสามารถนำไปปฏิบัติได้จริงอยู่ในระดับมากที่สุด