การพัฒนารูปแบบการจัดการท่องเที่ยวเพื่อสุขภาพเชิงพุทธของชุมชนนาคูหา ตำบลสวนเขื่อน อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ - ฟองคำ เกรียงศักดิ์; ชยสิทฺธิ พระมหาสิทธิชัย; กิตฺติวณฺโณ พระอนุสรณ์; หมายดี ดำเนิน; สุขจีน อภิชา (วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 2026)
การศึกษาวิจัยเรื่อง “การพัฒนารูปแบบการจัดการท่องเที่ยวเชิงพุทธเพื่อสุขภาพของชุมชนนาคูหา ตำบลสวนเขื่อน อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่” มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษารูปแบบการจัดการท่องเที่ยวเชิงพุทธเพื่อสุขภาพของชุมชนนาคูหาตำบลสวนเขื่อน อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ 2) พัฒนานวัตกรรมรูปแบบการจัดการท่องเที่ยวเชิงพุทธเพื่อสุขภาพของชุมชนตำบลสวนเขื่อน อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ 3) ส่งเสริมกิจกรรมการจัดการท่องเที่ยวเชิงพุทธเพื่อสุขภาพของชุมชนนาคูหาตำบลสวนเขื่อน อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ การวิจัยเป็นการวิจัยและพัฒนา กลุ่มประชากรและกลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ผู้นำท้องถิ่น ผู้นำท้องที่ ประชาชนในชุมชนนาคูหา พระสงฆ์ในเขตปกครอง นักวิชาการ นักพัฒนาชุมชนประจำตำบล และสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดแพร่ รวมจำนวน 41 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ การสนทนากลุ่มเฉพาะ การสัมภาษณ์ และการจัดเสวนาทางวิชาการ เพื่อพัฒนารูปแบบ สร้างนวัตกรรม และส่งเสริมกิจกรรมการจัดการท่องเที่ยวเชิงพุทธเพื่อสุขภาพของชุมชน ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการจัดการท่องเที่ยวเชิงพุทธเพื่อสุขภาพของชุมชนนาคูหา ประกอบด้วย 1)กิจกรรมเดินป่าและออกกำลังกายเพื่อสัมผัสธรรมชาติ ควบคู่กับการบริโภคอาหารเพื่อสุขภาพจากวัตถุดิบท้องถิ่น 2) กิจกรรมทางพุทธศาสนา เช่น การฟังธรรม การฝึกสมาธิ และการปฏิบัติวิปัสสนา เพื่อส่งเสริมสุขภาพจิตและจิตใจ 3) การเรียนรู้วัฒนธรรมและวิถีชีวิตชุมชนที่เรียบง่ายและยั่งยืน รวมถึงการมีส่วนร่วมในกิจกรรมเกษตรอินทรีย์และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ 4) การเรียนรู้และสัมผัสวัฒนธรรมท้องถิ่น เช่น การทำอาหารพื้นบ้านและการเข้าร่วมประเพณีของชุมชน การพัฒนานวัตกรรมรูปแบบการจัดการท่องเที่ยวเชิงพุทธเพื่อสุขภาพของชุมชนนาคูหา พบว่า มีการดำเนินงานที่มุ่งเน้นในหลายด้าน ดังนี้ 1) การบูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัล โดยนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ในการประชาสัมพันธ์และให้ข้อมูลเกี่ยวกับวัฒนธรรมท้องถิ่นและสถานที่สำคัญภายในชุมชน 2) การพัฒนาสินค้าและบริการเชิงสุขภาพ อาทิ ผลิตภัณฑ์สมุนไพรท้องถิ่น และอาหารเพื่อสุขภาพ 3) การฝึกอบรมและการพัฒนาศักยภาพของชุมชน เพื่อเสริมสร้างความรู้และทักษะที่เกี่ยวข้องกับการจัดการท่องเที่ยว 4) การสร้างเครือข่ายการท่องเที่ยว เพื่อพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวที่มีความเชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ 5) การอนุรักษ์และฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม โดยมุ่งเน้นการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติควบคู่ไปกับการพัฒนาการท่องเที่ยว 6) การตลาดเพื่อสุขภาพและจิตวิญญาณ โดยเน้นการส่งเสริมการท่องเที่ยวที่เอื้อต่อสุขภาวะทั้งทางกายและใจ นอกจากนี้ การส่งเสริมกิจกรรมการจัดการท่องเที่ยวเชิงพุทธเพื่อสุขภาพของชุมชนนาคูหา สามารถจำแนกออกเป็น 4 ด้านของสุขภาพ ดังนี้ 1) กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพทางกาย ได้แก่ การส่งเสริมการรับประทานอาหารเพื่อสุขภาพ โดยใช้วัตถุดิบจากธรรมชาติ เช่น สาหร่ายน้ำจืด (เตา) เหมี้ยง กาแฟร้อยปี และหน่อไม้หวาน 2) กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพทางจิต ได้แก่ การให้ความรู้ด้านสุขภาพและการจัดพื้นที่สำหรับการปฏิบัติธรรม เช่น ห้องปฏิบัติธรรม 3) กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพทางสังคม ซึ่งประกอบด้วยการส่งเสริมการปรับตัวให้สอดคล้องกับแบบแผนการดำเนินชีวิตและบทบาททางสังคมในบริบทใหม่ และ 4)กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพทางจิตวิญญาณ ได้แก่ การปฏิบัติธรรม เช่น การนั่งสมาธิ เพื่อเสริมสร้างความสงบและความสมดุลทางจิตใจ เป็นต้น