มุมมองชีวิตตามแบบอริยสัจ 4 - ศรีปรัชยานนท์, สมจันทร์; แก้วคะปวง, วารุมาตร์; เทพรักษ์, ปาณิสรา (วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 2020)
ชีวิตของมนุษย์เกิดจากภาวะการปรุงแต่และรวมกันของขันธ์ 5 ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และ วิญญาณ เป็นสภาวะที่ต้องดาเนินไปตามกฎแห่งการเปลี่ยนแปลงและเกิดภาวะแห่งความทุกข์ ความเศร้า ความบีบคั้นแห่งร่างกายและจิตใจ อริสัจเป็นการเข้าใจสภาวะแห่งขันธ์ที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับสลายไปตามสามัญลักษณะ รู้เท่าทันและเข้าใจทุกข์เพื่อที่จะกาจัดหรือให้พ้นจากความทุกข์โดยการฝึกอบรมปฏิบัติตนด้วยการกาหนดรู้สาเหตุที่เกิดทุกข์ การเข้าถึงภาวะแห่งการดับทุกข์ด้วยการฝึกอบรมปฏิบัติ ได้แก่ ปริญญา การกาหนดรู้ ปหานะ การละหรือการกาจัดสาเหตุแห่งทุกข์ สัจฉิกิริยา การทาให้แจ้ง และภาวนา การฝึกอบรมปฏิบัติตามทางเพื่อการดับทุกข์ ดังนั้น การใช้ปัญญาแก้ไขปัญหาแห่งทุกข์ในสภาวการณ์ต่าง ๆ จึงเป็นหนทางอริยสัจอันแท้จริง และเครื่องมือที่ช่วยนาพามนุษย์ให้เกิดความรู้และเข้าใจแห่งสภาพชีวิตและดารงอยู่อย่างมีความสุขอย่างแท้จริง