มุมมอง 360 องศา: ปัญหา และทางออกของการควบรวมโรงเรียนขนาดเล็ก - ถนอมทรัพย์, ปาณิศา; คล้ายจำแลง, วรรณวิศา สืบนุสรณ์; นันทะไชย, สุชาดา (วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 2026)
งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาและผลกระทบจากการควบรวมโรงเรียนขนาดเล็ก 2) ศึกษาทัศนคติของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องต่อการควบรวมโรงเรียนขนาดเล็ก และ 3) ศึกษาแนวทางในการลดผลกระทบจากการควบรวมโรงเรียนขนาดเล็กที่มีความเป็นไปได้ มีประสิทธิผล และเป็นที่ยอมรับของทุกภาคส่วน ผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วยผู้บริหารการศึกษา ผู้บริหารสถานศึกษาโรงเรียนเครือข่าย ผู้บริหารสถานศึกษาโรงเรียนคุณภาพ ครู นักเรียน ผู้ปกครอง ชุมชน และคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน รวมทั้งสิ้นจำนวน 14 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และแบบสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม การวิเคราะห์ข้อมูลดำเนินการโดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหา และเชื่อมโยงสาระสำคัญของข้อมูลแต่ละส่วนเพื่อสังเคราะห์เป็นข้อสรุป ผลการวิจัยพบว่า การควบรวมโรงเรียนขนาดเล็กประสบปัญหาในด้านการสื่อสารกับชุมชน การเตรียมความพร้อมด้านทรัพยากร และการต่อต้านจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียบางกลุ่ม ในด้านผลกระทบ พบว่าการควบรวมโรงเรียนส่งผลกระทบเชิงลบต่อนักเรียน ครู บุคลากรทางการศึกษา และการพัฒนาการศึกษาในระยะยาวของโรงเรียนเครือข่าย นอกจากนี้ ในด้านเศรษฐกิจยังส่งผลกระทบต่อความคุ้มค่าในการใช้งบประมาณ และในด้านสังคมส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมชน สำหรับทัศนคติของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง พบว่าผู้บริหารส่วนใหญ่และครูเห็นว่าการควบรวมโรงเรียนเป็นนโยบายที่มีความจำเป็นต่อการจัดสรรทรัพยากรและการพัฒนาคุณภาพการจัดการเรียนการสอน อย่างไรก็ตาม ผู้ปกครองและชุมชนบางส่วนไม่เห็นด้วย เนื่องจากมีความกังวลเกี่ยวกับค่าใช้จ่าย ความปลอดภัย และผลกระทบต่อวิถีชีวิต แนวทางสำคัญในการลดผลกระทบ ได้แก่ การสร้างความเข้าใจร่วมกันกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง การจัดให้มีกลไกการมีส่วนร่วมของชุมชน และการกำหนดเกณฑ์การดำเนินงานที่ชัดเจนและเป็นรูปธรรม