ประเพณีตานก๋วยสลาก: ความสำคัญในสังคมสมัยใหม่ - เตชปญฺโญ, พระภาณุพงศ์; เทพรักษ์, ปาณิสรา; ธมฺมธโร, พระตาล; ถิรจิตฺโต, พระจรัล; ผาสุโก, พระนฤนนท์; อินฺทวีโร , พระพงษกร; เหลือผล , สามเณรกษมา (วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 2026)
บทความวิชาการนี้ ศึกษาข้อมูลจากเอกสาร และงานบทความวิชาการต่าง ๆ ประกอบการตีความ และวิเคราะห์ และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม โดยเก็บข้อมูลจากกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลักประกอบด้วย พระสงฆ์ นักวิชาการ ชาวบ้าน และผู้ที่มีส่วนสำคัญในการอนุรักษ์ประเพณีกิ๋นข้าวสลากในจังหวัดลำปาง พบว่า ประเพณีกิ๋นข้าวสลาก คือ การทำบุญสลากภัตในล้านนาไทย สำหรับเรียกประเพณีทำบุญสลากภัตว่า งานทำบุญตานข้าวสลาก ตานก๋วยสลากหรือ กิ๋นข้าวสลาก ซึ่งได้ยึดถือปฏิบัติกันมาเป็นเวลายาวนาน ทั้งนี้เพื่ออุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้กับผู้ล่วงลับ ให้กับตนเองในภายภาคหน้า หรือให้กับเทวดา ฟ้าดิน ตลอดจนเจ้ากรรมนายเวร นิยมเริ่มทำในช่วงกลางพรรษาราวปลายเดือนสิงหาคม กันยายน ตุลาคม จากสภาพการณ์ของการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมประเพณีกิ๋นข้าวสลาก ด้านครอบครัวและเครือญาติ บริบทชุมชน ในแต่ละพื้นที่เริ่มมีแนวโน้มเป็นสังคมเมืองมากขึ้น โครงสร้างครอบครัวเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงจากเดิม การปลูกฝังวัฒนธรรมและค่านิยมประเพณีกลับอ่อนแอลง ความสัมพันธ์ซึ่งกันและกันลดลง ประกอบกับ การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมที่คนในสังคมหันมาบริโภคนิยมและวัตถุดิบนิยม จึงส่งผลกระทบต่อประเพณีกิ๋นข้าวสลากที่มีพื้นฐานมาจากสถาบันครอบครัวและเครือญาติ ดังนั้น ประเพณีกิ๋นข้าวสลาก จึงค่อยหายไปจากชุมชนในบางพื้นที่ของแต่ละจังหวัดในภาคเหนือ สำหรับการสร้างสรรค์วัฒนธรรม ประเพณีกิ๋นข้าวสลากให้มีความยั่งยืนคือการสร้างอัตลักษณ์ร่วมกันผ่านกระบวนการสร้างความรู้ ความเข้าใจผ่านประชาชนและนักท่องเที่ยวที่เข้ามาเที่ยว ให้เล็งเห็นถึงคุณค่าและความสำคัญของประเพณีกิ๋นข้าวสลาก และสามารถสร้างอัตลักษณ์ร่วมได้โดยการถ่ายเทวัฒนธรรมประเพณีกิ๋นข้าวสลากลงสู่ชุมชนและวัดต่างๆ ในแต่ละจังหวัด