การพัฒนานวัตกรรมพุทธศิลปกรรมล้านนาจากเซรามิก อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง - เรือนตุ่น, กตัญญู; สิริรวีกูล , สุชัย; อินทิยศ, ศยามล (วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ (1) เพื่อศึกษาวิเคราะห์รูปแบบงานเซรามิกในบริบทของชุมชนบ้านศาลาเม็ง ตำบลท่าผา อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง (2) เพื่อพัฒนาและสร้างสรรค์งานพุทธศิลปกรรมล้านนาในรูปแบบนวัตกรรมเซรามิก และ (3) เพื่อประเมินผลนวัตกรรมเซรามิกที่ผสานพุทธศิลปกรรมล้านนาและสามารถถ่ายทอดสู่สังคม การวิจัยนี้เป็นการวิจัยและพัฒนาในลักษณะการวิจัยเชิงปฏิบัติการสร้างสรรค์ทางศิลปกรรม ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบมีส่วนร่วม และบูรณาการองค์ความรู้ข้ามศาสตร์ระหว่างพุทธศิลปกรรมล้านนา ภูมิปัญญาหัตถกรรมเซรามิก และวัสดุศาสตร์ร่วมสมัย โดยมีผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 18 รูป/คน เพื่อนำไปสู่การสร้างต้นแบบนวัตกรรมและการประเมินผลเชิงสุนทรียศาสตร์และการใช้ประโยชน์ ผลการวิจัยพบว่า (1) งานเซรามิกของชุมชนบ้านศาลาเม็งมีอัตลักษณ์ล้านนาเด่นชัด โดยได้รับแรงบันดาลใจจากองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมของพระธาตุเจดีย์ ณ วัดพระธาตุลำปางหลวง อาทิ ฐานบัว ปล้องไฉน สัดส่วนองค์ระฆัง และลวดลายปูนปั้น ซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างภูมิปัญญาท้องถิ่นกับศิลปกรรมทางพระพุทธศาสนา (2) การพัฒนานวัตกรรมดำเนินการอย่างเป็นระบบตามกระบวนการวิจัยและสร้างสรรค์ ประกอบด้วย การวิเคราะห์ต้นแบบทางศิลปกรรม การออกแบบเชิงแนวคิดภายใต้กรอบ “การอนุรักษ์เชิงสร้างสรรค์” การทดลองวัสดุและเทคนิคเซรามิก การสร้างต้นแบบ และการประเมินปรับปรุง โดยมีการทดลองสูตรเนื้อดินเพื่อลดการแตกร้าว ทดลองเคลือบลัสเตอร์ทองเพื่อสร้างมิติแสงเงา และการเผาแบบสองรอบเพื่อเพิ่มคุณภาพพื้นผิว ส่งผลให้เกิดต้นแบบ “พระธาตุจำลองจากเซรามิก” ที่มีความงามเชิงสุนทรียศาสตร์ ความหมายเชิงสัญลักษณ์ทางศาสนา และความคงทนเชิงวัสดุในระดับที่สามารถผลิตซ้ำได้จริง (3) ผลการประเมินพบว่า ผู้เชี่ยวชาญและกลุ่มเป้าหมายมีความพึงพอใจในระดับสูง (ค่าเฉลี่ย 4.65 จาก 5 คะแนน) โดยเห็นว่าชิ้นงานสามารถสื่อสารคุณค่าพุทธศิลป์ล้านนา สะท้อนความเชื่อและความศักดิ์สิทธิ์ และมีศักยภาพต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ศิลปกรรมร่วมสมัยที่สนับสนุนเศรษฐกิจสร้างสรรค์ การท่องเที่ยว และการเรียนรู้ทางวัฒนธรรม ตั้งแต่ระดับชุมชนจนถึงระดับประเทศได้อย่างยั่งยืน