วารสารภาษาและวรรณคดีไทย

บทบรรณาธิการ

ชัยรัตน์ พลมุข — Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

คำไทย-คำเทศ

กฤตกร สารกิจ — Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

มโนอุปลักษณ์บุญและบาปในหนังสือธรรมะร่วมสมัยภาษาไทย

บูรณิณ สุพรรณราช, ศิริพร ภักดีผาสุข — Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษามโนอุปลักษณ์บุญและบาปในหนังสือธรรมะร่วมสมัยภาษาไทยตามแนวคิดอรรถศาสตร์ปริชาน โดยเก็บข้อมูลจากหนังสือธรรมะร่วมสมัยภาษาไทยที่เผยแพร่ในช่วง พ.ศ. 2550-2565 ผลการศึกษาสะท้อนมโนทัศน์เกี่ยวกับบุญและบาป แบ่งเป็นมโนอุปลักษณ์บุญ จำนวน 8 มโนอุปลักษณ์ ได้แก่ 1. [บุญ คือ วัตถุสิ่งของ] 2. [บุญ คือ พลังงาน] 3. [บุญ คือ เงินทุน] 4. [บุญ คือ ตัวช่วย] 5. [บุญ คือ อาหาร] 6. [บุญ คือ เครื่องชำระล้าง] 7. [บุญ คือ น้ำ] และ 8. [บุญ คือ พืช] และมโนอุปลักษณ์บาป จำนวน 6 มโนอุปลักษณ์ ได้แก่ 1. [บาป คือ วัตถุสิ่งของ]2. [บาป คือ สิ่งสกปรก] 3. [บาป คือ สสารที่มีฤทธิ์] 4. [บาป คือ แผล] 5. [บาป คือ สิ่งฉุดรั้ง] และ 6. [บาป คือ หนี้สิน] มโนอุปลักษณ์บุญและบาปเหล่านี้ไม่เพียงแต่จะช่วยอธิบายแนวคิดบุญและบาปที่เป็นนามธรรมให้เป็นรูปธรรมเท่านั้น แต่ยังชี้ให้เห็นแนวทางการประยุกต์ใช้มโนอุปลักษณ์เพื่อให้ธรรมะในพระไตรปิฎกเข้าถึงได้ง่ายโดยการเชื่อมโยงเข้ากับชีวิตประจำวันของผู้คนและนำเสนอผ่านหนังสือธรรมะร่วมสมัย ทั้งนี้ ยังเป็นการสืบทอดและปรับวิธีการนำเสนอของแนวคิดบุญและบาปโดยใช้แบบเปรียบ (source domain) ที่ใกล้ตัวมากขึ้น อันนำไปสู่การขยายรายละเอียดและความหมายของแนวคิดบุญและบาปให้เข้าใจได้อย่างเป็นระบบและสอดคล้องกับโลกปัจจุบัน

รูปแบบและตำแหน่งของถ้อยคำแสดงการเป็นผู้ฟังของผู้เรียนภาษาไทยชาวจีน:

เจวี๋ย หยาง, รดารัตน์ ศรีพันธ์วรสกุล — Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

การใช้ถ้อยคำแสดงการเป็นผู้ฟังเป็นพฤติกรรมการสนทนาหนึ่งที่ได้รับ ความสนใจ ผู้ที่มาจากต่างสังคมและวัฒนธรรมมักจะมีลักษณะการใช้ถ้อยคำแสดงการเป็นผู้ฟังที่แตกต่างกัน งานวิจัยนี้มุ่งศึกษารูปแบบและตำแหน่งของถ้อยคำแสดงการเป็นผู้ฟังของผู้เรียนภาษาไทยชาวจีน เก็บข้อมูลการบันทึกเสียงการสนทนาจากผู้เรียนภาษาไทยชาวจีน จำนวน 12 คู่ ผู้พูดภาษาไทย จำนวน 6 คู่ และผู้พูดภาษาจีน จำนวน 6 คู่ ผลการศึกษาพบว่าผู้เรียนภาษาไทยชาวจีนใช้รูปแบบถ้อยคำแสดงการเป็นผู้ฟังที่มีความหลากหลายน้อยกว่าผู้พูดภาษาไทย และอาจมีปัญหาในการใช้คำอุทานและคำบอกสถานภาพ ซึ่งอาจเป็นผลมาจากการถ่ายโอนจากภาษาแม่หรือความเข้าใจที่ไม่ถูกต้องเกี่ยวกับวิธีการใช้คำอุทานและคำบอกสถานภาพในภาษาไทย ส่วนด้านตำแหน่ง ทั้ง 3 กลุ่มใช้ถ้อยคำแสดงการเป็นผู้ฟังในตำแหน่งคล้ายคลึงกัน แต่มีความแตกต่างกันในด้านความถี่การใช้ กล่าวคือผู้เรียนภาษาไทยชาวจีนและผู้พูดภาษาจีนนิยมใช้ถ้อยคำแสดงการเป็นผู้ฟังในตำแหน่งท้ายผลัดการสนทนามากกว่าผู้พูดภาษาไทย สะท้อนให้เห็นมุมมองความสุภาพของชาวจีนที่ได้รับอิทธิพลจากแนวคิดของขงจื่อ ส่วนด้านความสัมพันธ์ระหว่างรูปแบบและตำแหน่งของถ้อยคำแสดงการเป็นผู้ฟัง ทั้งผู้เรียนภาษาไทยชาวจีน ผู้พูดภาษาไทย และผู้พูดภาษาจีนนิยมใช้ถ้อยคำสั้น ๆ ในตำแหน่งที่ปรากฏภายในผลัดการสนทนามากที่สุด ส่วนรูปแบบที่ผู้พูดภาษาไทยและผู้พูดภาษาจีนนิยมใช้ในตำแหน่งที่ปรากฏท้ายผลัดการสนทนาคือถ้อยคำสั้น ๆ ซึ่งแตกต่างจากผู้เรียนภาษาไทยชาวจีนที่นิยมใช้คำรับรองมากกว่า ทั้งนี้ อาจเป็นผลจากปัจจัยต่าง ๆ ทั้งการแปลคำว่า “对” (duì) มาจากภาษาจีน และกลวิธีการสื่อสารของผู้เรียนภาษาที่สอง

จาก “เพื่อ” สู่ “เพราะ”:

ชินภัทร หนูสงค์ — Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ทางความหมายและที่มาของการใช้คำว่า “เพื่อ” และ “เพราะ” ในภาษาไทยเชิงประวัติ ผลการศึกษาพบว่าคำว่า “เพื่อ” ปรากฏใช้ก่อนคำว่า “เพราะ” โดยคำว่า “เพื่อ” เริ่มปรากฏใช้ในจารึกหลักที่ 1 ส่วนคำว่า “เพราะ” ปรากฏใช้ในจารึกสุโขทัยหลักอื่นในสมัยหลัง ทั้งสองคำมีความหมายร่วมกันคือบอกสาเหตุ แต่คำว่า “เพื่อ” ยังมีความหมายบอกจุดมุ่งหมายด้วย สันนิษฐานว่าคำว่า “เพื่อ” เป็นคำไทยแท้ ส่วนคำว่า “เพราะ” เป็นคำยืมภาษาเขมร การปรากฏคำซ้อน “เพราะเพื่อ” ในวรรณคดีอาจสะท้อนความเข้าใจในอดีตว่าสองคำนี้มีความหมายใกล้เคียงกัน เหตุที่คำว่า “เพื่อ” มีการเปลี่ยนแปลงความหมายโดยมีความหมายแคบเข้าเหลือเพียงความหมายบอกจุดมุ่งหมาย อาจเป็นผลจากการยืมคำว่า “เพราะ” เข้ามาใช้ เนื่องจากเป็นคำที่มีความหมายเฉพาะเจาะจงกว่า และเป็นไปตามธรรมชาติของภาษาประการหนึ่งที่มุ่งสู่ความไม่ฟุ่มเฟือย

ความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับภาพตัวแทนครูไทยในหนังสือครูดีในดวงใจ

กฤษณะ ชมภูวง, ณัฐพร พานโพธิ์ทอง — Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างกลวิธีทางภาษากับภาพตัวแทนของครูไทยในหนังสือ “ครูดีในดวงใจ” ระหว่างปี 2561-2562 โดยใช้แนวคิดของฟาน ไดก์ (van Dijk, 2015) เป็นกรอบในการวิเคราะห์ ข้อมูลมาจากตัวบทจำนวน 100 ตัวบทที่คัดเลือกอย่างเป็นระบบ กลวิธีทางภาษาหลักที่พบคือการเล่าเรื่อง โดยพบกลวิธีทางภาษาย่อยในเรื่องเล่า ได้แก่ 1. การให้นิยามโดยใช้กระบวนการที่เกี่ยวกับสภาพ 2. การใช้ชนิดกระบวนการที่สื่อการกระทำ และกระบวนการที่สื่อความคิดความรู้สึก 3. การใช้มโนอุปลักษณ์ 4. ประโยคที่สัมพันธ์กันแบบเหตุ-ผล 5. ประโยคที่สัมพันธ์กันแบบขัดแย้ง 6. การใช้เสียงของครูและบุคคลอื่น 7. การอ้างอิง 8. การใช้คำอ้างถึงผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าภาพตัวแทนของครูไทยในตัวบทประกอบด้วย 3 ภาพหลัก ได้แก่ 1) ครูเป็นมากกว่าอาชีพ 2) ครูเป็นผู้เพียบพร้อม และ 3) ครูเป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่อย่างสมบูรณ์ หนังสือครูดีในดวงใจมุ่งนำเสนอภาพครู “ในอุดมคติ” ที่สมบูรณ์แบบจนเกินจริง นอกจากนี้ยังเน้นภาพครูในฐานะผู้ปฏิบัติตามนโยบายของรัฐมากกว่าครูในฐานะ “ครูในดวงใจของศิษย์” ซึ่งอาจนำไปสู่การกลายเป็นภาพเหมารวมและมองข้ามความเป็นจริงบางประการในที่สุด

ความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครหญิงกับความเชื่อเรื่องเหนือธรรมชาติในนวนิยายแนว Romantic Suspense ของปองวุฒิ รุจิระชาคร

หวัง ชิงหัว, วีรวัฒน์ อินทรพร — Tue, 30 Jun 2026 00:00:00 +0700

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาตัวละครหญิงกับความเชื่อเรื่องเหนือธรรมชาติในนวนิยายแนว Romantic Suspense ของปองวุฒิ รุจิระชาคร จำนวน 10 เรื่อง โดยใช้แนวคิดสตรีนิยมเป็นกรอบในการวิเคราะห์ ใช้วิธีการวิเคราะห์ตัวบทนวนิยายและนำเสนอผลการศึกษาในลักษณะพรรณนาวิเคราะห์

ผลการศึกษาพบว่าความเชื่อเรื่องเหนือธรรมชาติไม่ได้ทำหน้าที่เพียงสร้างบรรยากาศลี้ลับหรือความตื่นเต้นเท่านั้น แต่ยังมีความสำคัญต่อการกำหนดโครงเรื่องและต่อการสร้างตัวละครหญิง ดังนี้ ประการแรก ในนวนิยายปรากฏความเชื่อเรื่องเหนือธรรมชาติหลายประเภท ได้แก่ วิญญาณ ไสยศาสตร์ วัตถุลึกลับ และพื้นที่หรือโลกคู่ขนาน ซึ่งแต่ละประเภททำหน้าที่ต่างกัน ทั้งการเปิดเผยอดีตที่ถูกปกปิด การเพิ่มแรงกดดันทางอารมณ์ และการดึงตัวละครหญิงเข้าสู่เหตุการณ์อันตรายที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ประการที่สอง ตัวบทสร้างตัวละครหญิงให้สัมพันธ์กับโลกของอารมณ์ สัญชาตญาณ และความทรงจำ ผ่านคุณลักษณะเด่น เช่น ความอ่อนไหว ญาณรับรู้พิเศษ และความหวาดกลัว ซึ่งมิใช่การลดทอนพลัง หากเป็นจุดตั้งต้นของการเรียนรู้ การเผชิญหน้า และการเติบโตของตัวละคร ประการสุดท้าย ความเชื่อเรื่องเหนือธรรมชาติมีความสำคัญในระดับโครงเรื่อง ทั้งในการสร้างปมขัดแย้ง ผลักดันการคลี่คลายปม และสะท้อนความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ใช้ความเชื่อควบคุมผู้หญิง อย่างไรก็ดี ในหลายเรื่องตัวบทแสดงให้เห็นว่าผู้หญิงสามารถต่อรองตั้งคำถาม เปิดโปง และท้าทายอำนาจชายเป็นใหญ่ผ่านการเผชิญหน้าและเอาชนะพลังลี้ลับได้ในท้ายที่สุด