การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการสืบค้นและสรุปข้อมูลเมือง - จิระตระการวงศ์ จุฬา; ปรียวนิตย์ ณัฐวุฒิ (วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. วิเคราะห์ลักษณะ โครงสร้าง และข้อจำกัดของชุดข้อมูลเมืองที่ใช้ในการออกแบบระบบต้นแบบแพลตฟอร์มอัจฉริยะสำหรับการบริหารจัดการเมือง 2. ออกแบบและพัฒนาระบบต้นแบบที่ประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการเชื่อมโยง สืบค้น วิเคราะห์ และสรุปข้อมูลเมือง และ 3. ประเมินความสามารถและข้อจำกัดของระบบต้นแบบในการตีความคำถาม เลือกใช้ข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูล และสร้างผลลัพธ์ที่สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงออกแบบและพัฒนา ใช้ชุดข้อมูลเมืองจริงจากกรุงเทพมหานครและจังหวัดเชียงใหม่เป็นแหล่งข้อมูล ประกอบด้วยข้อมูลคุณภาพอากาศ ข้อมูลอุบัติเหตุ ข้อมูลการจราจร และข้อมูลเชิงพื้นที่จากฐานข้อมูลเปิด เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ ระบบต้นแบบ ชุดคำสั่งของปัญญาประดิษฐ์ เครื่องมือวิเคราะห์ข้อมูล และชุดคำถามประเมิน จำนวน 22 ข้อ ผู้วิจัยรวบรวมและจัดเตรียมข้อมูลตามพื้นที่ ช่วงเวลา และตัวแปรที่กำหนด แล้วทดลองระบบด้วยชุดคำถามที่ครอบคลุมข้อมูลเมืองในมิติเชิงพื้นที่ เชิงเวลา และเชิงคุณลักษณะ วิเคราะห์ข้อมูลโดยประเมินความถูกต้องของพารามิเตอร์ ความเหมาะสมของข้อมูลและเครื่องมือที่ระบบเลือกใช้ รวมทั้งความถูกต้องของคำตอบเชิงตัวเลขและเชิงข้อความ โดยใช้ค่าความคลาดเคลื่อนสัมบูรณ์ ค่าร้อยละความคลาดเคลื่อนสัมบูรณ์เฉลี่ย และการวิเคราะห์เชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1. ชุดข้อมูลเมืองแต่ละแหล่งมีโครงสร้าง รูปแบบการเข้าถึง ความละเอียด และอภิข้อมูลแตกต่างกัน ทำให้การเชื่อมโยงข้อมูลข้ามแหล่งจำเป็นต้องมีการจัดเตรียมข้อมูลและเครื่องมือเฉพาะสำหรับข้อมูลแต่ละประเภท 2. ระบบต้นแบบสามารถทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างคำถามภาษาธรรมชาติกับข้อมูลเมืองจากหลายแหล่ง โดยใช้กลไกปัญญาประดิษฐ์เชิงตัวแทนร่วมกับแนวคิดการสร้างคำตอบจากข้อมูลที่สืบค้นได้ เพื่อสร้างผลลัพธ์พร้อมข้อมูลประกอบที่สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ และ 3. ผลการประเมินจากชุดคำถามจำนวน 22 ข้อ พบว่า ระบบส่งมอบข้อมูลได้ครบถ้วน 20 ข้อ และถูกต้องบางส่วน 2 ข้อ พารามิเตอร์ที่ระบบตีความและส่งต่อมีความถูกต้อง 78 จาก 79 รายการ คำตอบเชิงตัวเลขและวันเวลามีค่าร้อยละความคลาดเคลื่อนสัมบูรณ์เฉลี่ยร้อยละ 0.04 ขณะที่คำตอบที่ต้องอาศัยการเชื่อมโยงเหตุผลหรือการอ้างอิงเชิงข้อความผิดพลาด 3 จาก 5 กรณี แสดงให้เห็นว่า ระบบมีศักยภาพในการสนับสนุนการเข้าถึงและวิเคราะห์ข้อมูลเมืองที่มีโครงสร้างชัดเจน แต่การนำไปใช้งานจริงควรออกแบบการตรวจสอบโดยมนุษย์ให้เหมาะสมกับลักษณะของผลลัพธ์และแสดงแหล่งข้อมูล พารามิเตอร์ อภิข้อมูล และหลักฐานประกอบคำตอบเพื่อเพิ่มความน่าเชื่อถือของระบบ