ช่องโหว่เชิงโครงสร้างของเกณฑ์อายุในกฎหมายอาญาไทยกับการประเมินความเหมาะสมทางการแพทย์ในคดีร้ายแรงของผู้เยาว์ - ม่วงกลิ่น อมรรัตน์; ประเสริฐศรี พระปลัดชาณรงค์ (วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 2026)
มุ่งวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างแนวคิดความเหมาะสมทางการแพทย์กับช่องโหว่ด้านเกณฑ์อายุในการกำหนดความรับผิดทางอาญาของผู้เยาว์ในคดีร้ายแรงของประเทศไทย ภายหลังการบังคับใช้พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 29) พ.ศ. 2565 ที่ขยายเกณฑ์อายุขั้นต่ำในการรับโทษจาก 10 ปี เป็น 12 ปี เพื่อให้สอดคล้องกับมาตรฐานสิทธิมนุษยชนสากล อย่างไรก็ตาม การพึ่งพาอายุตามปฏิทินเป็นเกณฑ์ตายตัวได้ก่อให้เกิดช่องโหว่เชิงโครงสร้าง โดยเฉพาะในกรณีคดีอุกฉกรรจ์ร้ายแรงและการที่ผู้เยาว์ถูกเครือข่ายอาชญากรรมแสวงหาประโยชน์เป็นเครื่องมือเพื่อหลบเลี่ยงกฎหมาย จากการศึกษาพบว่า ข้อมูลทางประสาทวิทยาศาสตร์ยืนยันเด่นชัดว่า สมองส่วนหน้า ที่ทำหน้าที่ควบคุมการยับยั้งชั่งใจและประเมินผลกระทบระยะยาว ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์จนกว่าจะถึงวัยผู้ใหญ่ตอนต้น อายุประมาณ 23–25 ปี ผ่านกระบวนการ ส่งผลให้ระดับพัฒนาการและวุฒิภาวะทางอารมณ์ของผู้เยาว์แต่ละรายมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้ สถิติการกระทำผิดซ้ำของผู้เยาว์ไทยที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง สะท้อนถึงข้อจำกัดของมาตรการฟื้นฟูในปัจจุบันที่ยังไม่สามารถสร้างความสมดุลระหว่างการคุ้มครองเด็กกับการเยียวยาผู้เสียหายและสร้างความปลอดภัยให้แก่สังคมได้ บทความนี้จึงเสนอให้ปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทางอาญาของไทย โดยเปลี่ยนผ่านจากการยึดเกณฑ์อายุแบบตายตัว ไปสู่แนวคิดทางนิติจิตเวชที่มุ่งประเมิน สมรรถภาพในการรับผิด เป็นรายบุคคล ผ่านกลไกสหวิชาชีพร่วมกันระหว่างนักกฎหมาย แพทย์ และนักจิตวิทยา ตลอดจนการนำระบบทวิทางเลือก มาประยุกต์ใช้ เพื่อบูรณาการมาตรการลงทัณฑ์ตามสัดส่วนความผิดควบคู่กับการบำบัดฟื้นฟู ซึ่งเปิดช่องให้พิจารณาคดีร้ายแรงในระบบผู้ใหญ่ได้ภายใต้เงื่อนไขเฉพาะ อันเป็นการยกระดับความยุติธรรมเชิงสารัตถะและความเชื่อมั่นของสังคมอย่างยั่งยืน