การพัฒนากฎหมายเพื่อส่งเสริมหน้าที่ของปวงชนชาวไทยในการป้องกันประเทศ ตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 - ธรรมปิยะ สันติพงศ์ (วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาและวิเคราะห์สภาพปัญหา อุปสรรค และข้อจำกัดทางกฎหมายในการส่งเสริมหน้าที่ของปวงชนชาวไทยในการป้องกันประเทศตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 2. ศึกษามาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยและต่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมหน้าที่ของประชาชนในการป้องกันประเทศ และ 3. นำเสนอแนวทางการพัฒนากฎหมายเพื่อส่งเสริมหน้าที่ดังกล่าว เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วยผู้ให้สัมภาษณ์เชิงลึก จำนวน 20 รูปหรือคน และการสนทนากลุ่มเฉพาะ จำนวน 9 รูปหรือคน เครื่องมือที่ใช้ คือแบบสัมภาษณ์เชิงลึกกึ่งโครงสร้างและประเด็นสนทนากลุ่มเฉพาะ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการพรรณนาและการวิเคราะห์เชิงสัมพันธ์ตามกรอบแนวคิด ทฤษฎี และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ผลการวิจัยพบว่า 1. การส่งเสริมหน้าที่ของปวงชนชาวไทยในการป้องกันประเทศยังมีข้อจำกัดจากช่องว่างระหว่างรัฐธรรมนูญกับกฎหมายระดับปฏิบัติ กฎหมายที่ใช้บังคับยังเน้นระบบรับราชการทหารและการบังคับจัดหากำลังพล มากกว่าการเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมด้านความมั่นคง ส่งผลให้เกิดข้อกังวลเกี่ยวกับหลักนิติธรรม ความเสมอภาค ความได้สัดส่วน การรองรับภัยคุกคามรูปแบบใหม่ รวมทั้งการขาดมาตรการจูงใจและกลไกสร้างจิตสำนึกพลเมืองที่ชัดเจน 2. มาตรการทางกฎหมายของไทยและต่างประเทศสะท้อนว่า ประเทศไทยควรพัฒนาจากระบบเกณฑ์ทหารแบบเดิมไปสู่ระบบการรับใช้ชาติแบบผสม โดยเปิดช่องทางให้ประชาชนมีส่วนร่วมหลายรูปแบบ เช่น การรับราชการทหาร กำลังพลสำรอง อาสาสมัครด้านความมั่นคง ให้เหมาะกับบริบทไทย และ 3. แนวทางการพัฒนากฎหมายควรใช้ CPILB Model เป็นกรอบสำคัญ ประกอบด้วยการยึดหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ การเปิดช่องทางการมีส่วนร่วมที่หลากหลาย การสร้างแรงจูงใจและกลไกสนับสนุน การคุ้มครองสิทธิและความเป็นธรรมทางกฎหมาย และการบูรณาการหลักพละ 5 เพื่อเสริมสร้างจิตสำนึกพลเมืองด้านความมั่นคง อันจะทำให้การป้องกันประเทศเป็นภารกิจร่วมของรัฐและประชาชนอย่างเป็นรูปธรรม