ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวมอญชุมชนเสากระโดง อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ในการแปรรูปมะตาด - สุวรรณศร ปฐมาภรณ์; ชิณศรี อรนัดดา; บัณฑุวงศ์ ชลิตา (วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. วิเคราะห์ภูมิปัญญาท้องถิ่นและปัญหาในการบริหารการจัดการมะตาดซึ่งเป็นทรัพยากรที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวในชุมชนชาวมอญหมู่บ้านเสากระโดง และ 2. นำเสนอแนวทางการจัดการทรัพยากรชุมชนและภูมิปัญญาเพื่อความยั่งยืน ด้วยกระบวนการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยกำหนดให้พื้นที่หมู่บ้านเสากระโดง อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นพื้นที่เป้าหมายในการศึกษา เก็บรวบรวมข้อมูลภาคสนามด้วยวิธีการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วมควบคู่ไปกับการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 13 คน ด้วยวิธีการคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงตามบทบาทหน้าที่การจัดการทรัพยากรในชุมชน กลุ่มผู้นำท้องถิ่นและคณะกรรมการหมู่บ้าน กลุ่มผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นและกลุ่มชาวบ้านในชุมชนมอญหมู่บ้านเสากระโดง ตำบลขนอนหลวง อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและนำเสนอในลักษณะเรียงความเชิงวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า 1. กรรมวิธีการแปรรูปน้ำมะตาดเป็นภูมิปัญญาที่สะท้อนอัตลักษณ์ของชาวมอญบ้านเสากระโดงโดยเริ่มจากการคัดสรรผลมะตาดในชุมชนและนำไปผ่านกรรมวิธีต่าง ๆ ก่อนบรรจุผลิตภัณฑ์ และ 2. มุมมองด้านเศรษฐกิจในปัจจุบัน น้ำมะตาดยังไม่สามารถทำยอดขายเพื่อสร้างได้ที่ยั่งยืนให้แก่ชุมชนได้จริง โดยมีข้อจำกัดและอุปสรรคดังต่อไปนี้ ได้แก่ ข้อจำกัดด้านวัตถุดิบ ข้อจำกัดด้านรสชาติและเนื้อสัมผัสที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวส่งผลให้ไม่ได้รับความนิยมจากกลุ่มผู้บริโภคที่เป็นคนรุ่นใหม่ในตลาดปัจจุบัน จากการวิจัยในครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่าหากต้องการยกระดับผลิตภัณฑ์ให้สามารถสร้างรายได้ได้จริงในยุคปัจจุบัน ชุมชนและหน่วยงานภาครัฐหรือเอกชนที่เกี่ยวข้องจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนผลิตภัณฑ์ให้ทันสมัย สอดคล้องกับพฤติกรรมของผู้บริโภคและกระแสเศรษฐกิจในปัจจุบันที่แปรผันไปตามกระแสอย่างรวดเร็ว ผู้วิจัยจึงมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและแนวปฏิบัติให้ทุกภาคส่วนร่วมกันผลักดันให้เกิดโครงการ กิจกรรม หรือการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนอย่างเป็นระบบ ภายใต้วิสัยทัศน์การอนุรักษ์คุณค่าทางวัฒนธรรมดั้งเดิมควบคู่ไปกับการบูรณาการนวัตกรรมอาหารสมัยใหม่และการพัฒนาเชิงพาณิชย์ เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสร้างความยั่งยืนให้แก่ชุมชนมอญบ้านเสากระโดงอย่างมั่นคงต่อไปในอนาคต