การคุ้มครองสิทธิตามกฎหมายของพระภิกษุในประเทศไทย - (ณัสม์ฐกฤษณ์ ปัญจวัชรกุล), พระครูวิโรจน์กาญจนเขต; (ชลัช พรหมะวัน), พระสิทธินิติธาดา; อิศรเดช, ธัชชนันท์ (วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาสภาพทั่วไป ปัญหาและอุปสรรคของการคุ้มครองสิทธิตามกฎหมายของพระภิกษุในประเทศไทย 2.เปรียบเทียบกฎหมายที่เกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิตามกฎหมายของพระภิกษุในประเทศไทย และ 3.นำเสนอแนวทางการพัฒนากฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิตามกฎหมายของพระภิกษุในประเทศไทย เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร และการวิจัยเชิงคุณภาพสัมภาษณ์เชิงลึก จำนวน 17 รูปหรือคน สนทนากลุ่มเฉพาะโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 10 รูปหรือคน วิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนาสรุปเป็นความเรียง ผลการวิจัยพบว่า 1. สภาพทั่วไป ปัญหาและอุปสรรคของการคุ้มครองสิทธิตามกฎหมายของพระภิกษุในประเทศไทย พบว่า การรักษาสิทธิขั้นพื้นฐานของพระภิกษุในประเทศไทย คือ มีพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 เป็นกฎหมายเฉพาะของประเทศไทยที่กำหนดโครงสร้างการปกครองภิกษุสงฆ์ และการคุ้มครองสิทธิของพระภิกษุในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ตามมาตรา 26 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 คนไทยทุกคนมีสิทธิ์และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ไม่ว่าจะมีสถานะ เพศ อายุ อาชีพ หรือศาสนาใด ปัญหาคือมาตรา 29 และมาตรา 30 การบังคับสละสมณเพศระหว่างคดี กฎหมายให้อำนาจเจ้าพนักงานบังคับให้พระภิกษุรูปนั้นสละสมณเพศ (สึก) ได้ทันที 2. ผลการเปรียบเทียบกฎหมายที่เกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิตามกฎหมายของพระภิกษุในประเทศไทย พบว่า ในศรีลังกาในมาตรา 12 กำหนดไว้ว่า บุคคลทุกคนมีความเท่าเทียมกันตามกฎหมายและมีสิทธิได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายอย่างเท่าเทียมกัน ในประเทศลาว กฎหมายพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2541 ของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวกำหนดสถานะของพระภิกษุในทางกฎหมายเอาไว้ในมาตรา 3 ว่า พระสงฆ์ต้องรักษาศีล 227 ข้อ สามเณรต้องรักษาศีล 10 ข้อ พ่อขาวแม่ขาวต้องรักษาศีล 8 อย่างเคร่งครัด มีการให้สิทธิตามกฎหมายเหมือนในประเทศไทย และ 3. แนวทางการพัฒนากฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิตามกฎหมายของพระภิกษุในประเทศไทย พบว่า ใช้อริยสัจ 4 คือ ทุกข์ ทุกขสมุทัย ทุกขนิโรธ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา การยอมรับความเสมอในสิทธิและเสรีภาพส่วนบุคคล กฎหมายทางธรรมเช่น พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และกฎมหาเถรสมาคม ควรปรับปรุงแก้ไขให้สอดคล้องกับสังคมปัจจุบันและไม่ขัดกับพระธรรมวินัย