การพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุตามหลักภาวนา 4 - กุลเพชรจารุภักดี, พระชญาเชษฐกาญจน์ (วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 2026)
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุตามหลักภาวนา 4 ทั้งในด้านร่างกาย ความประพฤติ จิตใจ และปัญญา อันเป็นกระบวนการพัฒนาชีวิตให้เกิดความสมดุลและความเจริญงอกงามและมีบทบาทสำคัญต่อครอบครัว ชุมชน และสังคม ผู้สูงอายุจะเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงทางด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และบทบาททางสังคมอันเป็นไปตามธรรมชาติของวัย แต่ยังคงสามารถพัฒนาศักยภาพของตนเองและดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข หากได้รับการส่งเสริมและพัฒนาตามบริบทของสังคม จากการศึกษาพบว่า การพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุตามหลักภาวนา 4 สามารถส่งเสริมการดำรงชีวิตอย่างมีคุณค่าได้ กล่าวคือ 1. กายภาวนา เป็นการพัฒนาร่างกายและการดำเนินชีวิตให้เหมาะสมกับวัย รู้จักดูแลสุขภาพ ออกกำลังกาย รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ และสามารถพึ่งพาตนเองได้ตามสมควร 2. ศีลภาวนา เป็นการพัฒนาพฤติกรรมทางกายและวาจาให้อยู่ในกรอบของศีลธรรมและระเบียบวินัย มีความรับผิดชอบต่อตนเองและสังคม สามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างสงบสุขและเกื้อกูลกัน 3. จิตตภาวนา เป็นการฝึกอบรมจิตใจให้มีความมั่นคง เข้มแข็ง มีสติ รู้เท่าทันอารมณ์ ลดความเครียด ความวิตกกังวลและสามารถดำรงชีวิตด้วยความสุขทางใจ และ 4. ปัญญาภาวนา เป็นการพัฒนาความรู้ ความเข้าใจ และการมองเห็นความจริงของชีวิตตามหลักเหตุและผล รู้เท่าทันความเปลี่ยนแปลงของสังขาร สามารถใช้ปัญญาในการแก้ไขปัญหา ปรับตัวต่อสถานการณ์ต่าง ๆ และดำเนินชีวิตได้ ดังนั้น การประยุกต์ใช้หลักภาวนา 4 ในการส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุจึงเป็นแนวทางสำคัญที่ช่วยพัฒนาผู้สูงอายุให้มีความสมบูรณ์ทั้งทางร่างกาย จิตใจ สังคม และปัญญา มีความมั่นคงทางอารมณ์ มีความสุขในการดำรงชีวิต สามารถพึ่งพาตนเองได้ตามศักยภาพ และดำรงตนเป็นบุคคลที่มีคุณค่าแก่ครอบครัว ชุมชน และสังคมได้