หลักธรรมสำคัญในอวิชชาสูตรที่มีความสัมพันธ์ต่อการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา - สมวงษา พระอธิการยุทธนา; คุ้มครอง วิโรจน์ (วารสารสหวิทยาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 2022)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาหลักธรรมสำคัญในอวิชชาสูตร 2) ศึกษาหลักธรรมสำคัญในอวิชชาสูตรที่มีความสัมพันธ์ต่อการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง สรุปวิเคราะห์ เรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า หลักธรรมสำคัญในอวิชชาสูตรที่มีความสัมพันธ์ต่อการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา พบว่า โยคีผู้ปฏิบัติธรรมควรเว้นอวิชชา คือความไม่รู้ ซึ่งเป็นประธานแห่งการเข้าถึงอกุศลธรรมประกอบด้วย อหิริกะ คือความไม่ละอายบาป โดยอหิริกเจตสิกเป็นธรรมชาติที่ไม่ละอายต่อทุจริต อโนตตัปปะ คือ ความไม่เกรงกลัวบาป อโนตตัปปเจตสิกเป็นธรรมชาติที่ไม่หวาดกลัวต่ออกุศลทุจริตต่าง ๆ และมิจฉามรรค คือทางที่ผิด มี 8 ประการ มีโยคีผู้ปฏิบัติธรรมควรเว้นมิจฉาทิฐิ คือความเห็นที่ผิด เช่น เห็นว่าทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผล เป็นต้น และพระพุทธเจ้าทรงแสดงวิชชา คือความรู้แจ้งเป็นประธานแห่งการเข้าถึงกุศลธรรมประกอบด้วย หิริ คือความละอายบาป โอตตัปปะ คือความเกรงกลัวต่อบาป และสัมมามรรค โดยโยคีผู้ปฏิบัติธรรมควรมีสัมมามรรคมีองค์ 8 ประการ เช่น โยคีผู้ปฏิบัติธรรมควรมีสัมมาทิฏฐิ คือความเห็นชอบ เป็นหัวหน้าแห่งอริยมรรคที่เหลือ เมื่อเกิดขึ้นอริยมรรคข้ออื่น ๆ เกิดขึ้นตามมานี้ เป็นหลักปฏิบัติสำคัญในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา เพราะเป็นทางปฏิบัติให้ถึงความพ้นทุกข์ที่เรียกว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา