การเข้าถึงและการแบ่งปันผลประโยชน์จากทรัพยากรพันธุกรรมพืชชนิดเดียวกันในประเทศที่มีพรมแดนติดกัน - โภคาสุข ปัญญจิตร จุฬาลักษณ์; ล้ำเลิศ วิริยา (วารสารนิติศาสตร์และสังคมท้องถิ่น, 2022)
งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาปัญหาการเข้าถึงและการแบ่งปันผลประโยชน์จากทรัพยากรพันธุกรรมพืชชนิดเดียวกันในประเทศที่มีพรมแดนติดกัน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหลักการและแนวคิด รวมถึงกฎหมายที่ใช้บังคับกับกรณีดังกล่าวในระดับระหว่างประเทศและในระดับประเทศ ได้แก่ ไทย เวียดนาม ลาว กัมพูชา และมาเลเซีย เพื่อเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาดังกล่าว เมื่อทำการศึกษาพบว่า อนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ พิธีสารนาโงยาว่าด้วยการเข้าถึงทรัพยากรพันธุกรรมและการแบ่งปันผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นจากการใช้ประโยชน์ทรัพยากรพันธุกรรมอย่างเท่าเทียมและยุติธรรม และสนธิสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยทรัพยากรพันธุกรรมพืชเพื่ออาหารและการเกษตร ได้ยืนยันถึงหลักสิทธิอธิปไตยเหนือทรัพยากรพันธุกรรมพืชว่าประเทศใดต้องการใช้ประโยชน์ทรัพยากรพันธุกรรมพืชในดินแดนของประเทศหนึ่ง จะต้องขออนุญาตเข้าถึงและตกลงแบ่งปันผลประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นกับประเทศเจ้าของดินแดน แต่กฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ไม่ครอบคลุมไปถึงการแบ่งปันผลประโยชน์จากทรัพยากรพันธุกรรมพืชชนิดเดียวกันที่มีถิ่นที่อยู่ในหลายประเทศ ประเทศที่ไม่มีการเข้าถึงจึงไม่อาจได้รับการแบ่งปันผลประโยชน์ การศึกษาวิจัย ได้เสนอแนวทางแก้ไข 2 ขั้นตอน ดังนี้ ขั้นตอนที่หนึ่ง ทำความตกลงแบ่งปันผลประโยชน์ในระดับภูมิภาคระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องในรูปแบบทวิภาคีหรือไตรภาคี โดยคำนึงถึงสิทธิอธิปไตยของรัฐ กำหนดนิยามคำว่า “การใช้ประโยชน์ทรัพยากรพันธุกรรมพืชชนิดเดียวกัน” และ “ลำดับอนุกรมวิธานพืช” ในความตกลง และเปิดโอกาสให้มีการเจรจาตั้งกองทุนระดับภูมิภาค ขั้นตอนที่สอง กำหนดมาตรการความร่วมมือข้ามพรมแดนในพิธีสารนาโงยาให้ชัดเจน และใช้กลไกพหุภาคีระดับโลกเพื่อการแบ่งปันผลประโยชน์โดยสอดคล้องกับข้อ 10 ของพิธีสารนาโงยา