วารสารวิชาการหอสมุดแห่งชาติ

ญาติวงศ์พงศาในวรรณกรรมชาดกล้านนาเรื่องอุสสาบารส ฉบับวัดบ้านปาง

2026-07-03T15:32:50+07:00

วรรณกรรมเรื่องอุสสาบารสเป็นเรื่องเล่าที่แพร่หลายทั้งในท้องถิ่นอีสานและล้านนามาก่อน ฉบับลายลักษณ์ของล้านนามีอยู่หลายฉบับหลายสำนวน ฉบับที่นำมาศึกษานี้คือฉบับวัดบ้านปางเป็นวรรณกรรมนิทาน และเป็นชาดกนอกนิบาต ซึ่งเป็นเรื่องที่นักปราชญ์โบราณแต่งขึ้น ซึ่งเรื่องที่นำมาเป็นต้นเค้านั้น อาจมาจากนิทานพื้นบ้านหรือนิทานที่ได้รับฟังสืบ ๆ กันมา หรืออาจเป็นเรื่องที่ผู้รจนาได้คิดขึ้นมาเองก็ได้ แต่ก็มีบางเรื่องที่เห็นได้ว่ามีที่มาจากวรรณคดีของพราหมณ์ เช่นเรื่อง หอรมานพรหมจักร อุสสาบาส ซึ่ง ๒ เรื่องแรกมาจากเรื่องรามเกียรติ์ แต่อุสสาบารสนั้นจะเห็นว่าเกิดจากการนำเรื่องรามเกียรติ์และอุณรุทมาผสมกันและผนวกเข้ากับจินตนาการของผู้แต่งวรรณกรรมชาดกล้านนาเรื่องอุสสาบารส ฉบับวัดบ้านปาง มีจำนวน ๑๕ ผูก สิงฆะ วรรรสัย ได้ปริวรรตจากอักษรล้านนา เป็นอักษรไทยกลาง โดยอาศัยต้นฉบับของครูบาศรีวิชัย วัดบ้านปาง ตำบลแม่ตืน อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน เป็นหลักแล้วพิมพ์ในหนังสือเรื่องอุสสาบารส : วรรณกรรมลานนาไทยสมัยพระเจ้ากือนา เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๙ ลักษณะการแต่งตอนต้นเรื่องในใบลานทุกผูกเป็นนิสสัย คือยกคาถาบาลีตั้งแล้วแปลขยายความเป็นภาษา
ล้านนาจากการศึกษาพบว่าวรรณกรรมชาดกล้านนา เรื่อง อุสสาบารส เป็นวรรณกรรมท้องถิ่นไทยที่แสดงให้เห็นถึงอิทธิพลของวรรณกรรมสันสกฤตซึ่งนอกจากเรื่องอนิรุทธ์ที่เป็นต้นเค้าแล้วยังมีอิทธิพลจากเรื่องรามเกียรติ์ซึ่งเป็นวรรณกรรมที่ได้รับความนิยมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เช่นเดียวกัน ด้วยเหตุที่ผู้
แต่งวรรณกรรมเรื่องนี้ได้ร้อยเรียงเรื่องราวซึ่งได้รับอิทธิพลทั้งจากเรื่องอนิรุทธ์และเรื่องรามเกียรติ์ และนำเสนอในรูปแบบวรรณกรรมชาดก ทำให้เนื้อเรื่องมีเหตุการณ์ที่หลากหลาย ส่งผลให้ตัวละครมีเป็นจำนวนมากดังนั้นการรู้จักความสัมพันธ์ของตัวละครจะช่วยให้ผู้อ่านชาดกเรื่องนี้หากสามารถ ทำความเข้าใจ
กับเนื้อหาของชาดกได้มากขึ้น และสามารถเปรียบเทียบกับตัวละครจากวรรณกรรม เรื่องเดียวกันที่ปรากฏในสำนวนอื่น ๆ ได้อีกด้วย

อัฑฒภาคพุทธรูปนิทาน ตำนานพระบางฉบับภาษาบาลี

2026-07-03T15:26:55+07:00

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและปริวรรตคัมภีร์อัฑฒภาคพุทธรูปนิทาน ตำนานพระบาง ฉบับภาษาบาลี ฉบับหอสมุดแห่งชาติ เลขที่ ๕๗๐๐/ฆ/๑ จำนวน ๑ ผูก เป็นอักษรไทย และศึกษาสารัตถะของเรื่อง จากการปริวรรตและศึกษาพบว่า พระอริยวงสาวางโครงเรื่องอัฑฒภาคพุทธรูปนิทานเป็น ๒ ภาค คือ (๑) ภาคบุรพนิทาน เริ่มตั้งแต่พระจุฬนาคเถระดำเนินการสร้างพระบาง หลังจากนั้นพระบางก็เสด็จมาจากลังกาประดิษฐานอยู่ในกรุงอินทปัตนคร (๒) ภาคปรนิทาน เริ่มแต่พระเจ้าคำผงครองราชย์ ในกรุงศรีสตนาคนหุต เนรเทศเจ้ายักษ์ฟ้าโอรสออกจากกรุงศรีสตนาคนหุต เจ้าฟ้างุ่มโอรสเจ้ายักษ์ฟ้า ติดตามพระบิดาไปด้วย โดยหนีไปพึ่งพระเจ้ากรุงอินทปัตนคร จากนั้นได้กำลังทหารโดยการสนับสนุนจากพระเจ้ากรุงอินทปัตนคร มายึดกรุงศรีสตนาคนหุต เจ้าฟ้างุ่มได้ครองกรุงล้านช้างแล้วกลับมากรุงอินทปัตนครเชิญเอาพระบางกับต้นพระศรีมหาโพธิ์ พร้อมกับนิมนต์พระปาสมันต์เถระกลับไปกรุงล้านช้าง พระบางถูกอัญเชิญมาประดิษฐานอยู่เมืองเวียงคำก่อน จากนั่นจึงได้ไปประดิษฐานอยู่ที่เมืองเชียงทองอันเป็นเมืองหลวง ณ วัดเชียงกลางและวัดมโนรมย์ตามลำดับในสมัยพระเจ้าหล้าแสนไกลต่อมาสมัยพระเจ้าวิชุลราชได้สร้างวิหารและอัญเชิญพระบางมาประดิษฐานที่วัดวิชุลมหาวิหาร

นวนิยายยาโออิของไทย : การศึกษาเชิงวิเคราะห์

2026-07-03T15:19:25+07:00

บทความนี้มุ่งศึกษาวิเคราะห์นวนิยายยาโออิของไทยโดยสำรวจปัญหาเรื่องคำจำกัดความที่สืบเนื่องมาจากบริบทญี่ปุ่นและมุ่งวิเคราะห์นวนิยายยาโออิในฐานะบันเทิงคดีและในฐานะนวนิยายโรมานซ์การวิเคราะห์อาศัยนวนิยายเรื่อง รักนี้บังเอิญคือคุณ My Accidental Love Is You ของ MAME เป็นกรณีศึกษานวนิยายเรื่องนี้เล่าเรื่องความรักในหมู่นักศึกษาชาย ในมหาวิทยาลัยอันเป็นตัวแทนของงานที่แพร่หลายในแวดวงยาโออิของไทย บทความนี้เสนอการวิเคราะห์องค์ประกอบบันเทิงคดียาโออิอย่างรอบด้าน ประกอบกับการวิเคราะห์โครงสร้างของนวนิยายตามพัฒนาการในโครงเรื่องเพื่อหา “สูตร” ในการประพันธ์นวนิยาย
โรมานซ์ ผลการวิเคราะห์ช่วยยืนยันลักษณะเฉพาะของประเภทวรรณกรรมที่ให้ความสำคัญแก่ “สูตร”การประพันธ์และบทบาทในการช่วยผู้อ่านหลีกหนีไปจากความเป็นจริงมากกว่านำเสนอความสมจริง

มาตรฐานการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศสำหรับสื่อโทรทัศน์ : พีบีคอร์

2026-07-03T15:09:43+07:00

บทความวิชาการนี้นำเสนอแนวคิดเกี่ยวกับมาตรฐานพีบีคอร์ (PBCore) เป็นมาตรฐานการลงรายการทรัพยากรสารสนเทศสำหรับสื่อโทรทัศน์ โดยมาตรฐานการลงรายการนี้จะเน้นสื่อประเภทเสียงและภาพเคลื่อนไหวใช้เป็นแนวทางในการลงรายการสื่อโทรทัศน์เพื่อให้การลงรายการมีความเป็นมาตรฐานสามารถแลกเปลี่ยนสารสนเทศระหว่างกันได้ และสามารถเก็บรักษาได้ในระยะยาว จัดทำขึ้นโดยเครือข่ายสื่อสาธารณะในประเทศสหรัฐอเมริกา มีองค์ประกอบทั้งหมด ๓ กลุ่ม พร้อมตัวอย่างการลงรายการ การประยุกต์ใช้การลงรายการในโปรแกรมประเภทการจัดการเนื้อหาดิจิทัล และตัวอย่างหน่วยงานที่นำไปประยุกต์ใช้

โครงการพัฒนาบุคลากรด้านการเสริมสร้างทักษะการให้บริการเชิงรุก ประจำปี ๒๕๕๗

2026-07-03T13:39:28+07:00

สำนักหอสมุดแห่งชาติ ได้จัดโครงการพัฒนาบุคลากร ด้านการเสริมสร้างทักษะการให้บริการห้องสมุดเชิงรุก ประจำปี ๒๕๕๗ ในระหว่างวันที่ ๑๗-๑๙ ธันวาคม ๒๕๕๖ ณ ภูเขางามรีสอร์ท อำเภอเมือง จังหวัดนครนายก เพื่ออบรมเทคนิคการปฏิบัติงานห้องสมุดในเรื่องต่างๆ ให้แก่บรรณารักษ์และเจ้าหน้าที่ห้องสมุดของหอสมุดแห่งชาติส่วนกลางและส่วนภูมิภาค จำนวน ๖๐ คน โดยมีอธิบดีกรมศิลปากรนายเอนก สีหามาตย์ เป็นประธานในพิธีเปิดและกล่าวบรรยายพิเศษเรื่อง มิติหอสมุดแห่งชาติในมุมมองของผู้บริหารกรมศิลปากร สรุปความได้คือ งานบริการของหอสมุดแห่งชาติ เป็นงานที่สำคัญต่อการพัฒนาหอสมุดแห่งชาติ ทั้งนี้การบริการนั้นครอบคลุมไปถึงข้อมูลที่มี การจัดการสิ่งอำนวยความสะดวกในพื้นที่ซึ่งถือเป็นหน้าที่ของผู้บริหาร ขั้นตอนการให้บริการ รวมถึงแนวทางการพัฒนาหอสมุดในอนาคตความคาดหวังการปฏิบัติงานขอให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย ถูกใจผู้ใช้บริการและเกิดประโยชน์กับส่วนรวมและประเทศชาติ

การเลือกใช้ซอฟต์แวร์สำหรับการสร้างและบริการเนื้อหาดิจิทัลผ่านเครือข่ายสังคมออนไลน์

2026-07-03T13:32:06+07:00

การสร้างและบริการเนื้อหาดิจิทัลผ่านเครือข่ายสังคมออนไลน์ จำเป็นต้องมีซอฟต์แวร์สำหรับการจัดการเนื้อหาดิจิทัล หรือการสร้างระบบการจัดการเนื้อหาดิจิทัล (Digital Content Management Systems)ที่สามารถรองรับและสนับสนุนการจัดเก็บ การจัดกลุ่ม การทำเมทาดาทา การอนุรักษ์ การเผยแพร่ และมีลักษณะรูปแบบการทำงานร่วมกันและการเข้าถึงเนื้อหาดิจิทัลแบบเปิดหรือแบบเสรี ในการจัดหาซอฟต์แวร์มาใช้ในการสร้างระบบดังกล่าวซอฟต์แวร์ที่จัดหาจำ เป็นต้องมีเครื่องมือที่รองรับเทคโนโลยีเว็บ 2.0 และเครื่องมืออื่นๆ ที่สามารถรองรับและสนับสนุนการใช้งานบนสังคมออนไลน์ได้ ซึ่งในปัจจุบันพบว่ามีทั้งซอฟต์แวร์ที่เป็นเชิงพาณิชย์ (Commercial Software)และซอฟต์แวร์โอเพ่นซอร์ส (Open Source Software)อยู่หลายโปรแกรมด้วยกัน ที่รองรับและสนับสนุนการใช้งานดังกล่าว หน่วยงานที่เกี่ยวข้องและมีหน้าที่รับผิดชอบในการสร้างระบบการจัดการเนื้อหาดิจิทัล ได้แก่ หอสมุดแห่งชาติ หอจดหมายเหตุพิพิธภัณฑ์ และหน่วยงานบริการสารสนเทศต่างๆ ที่มีการจัดการเนื้อหาดิจิทัลของหน่วยงานซึ่งหน่วยงานเหล่านี้จำเป็นต้องสร้างระบบการจัดการเนื้อหาข้อมูลดิจิทัล ในการจัดเก็บ การอนุรักษ์ การเผยแพร่ เพื่อให้เนื้อหาสามารถนำไปใช้ได้ในระยะยาว อีกทั้งการเข้าถึงเนื้อหาดิจิทัลจะต้องทำได้ง่าย สะดวก รวดเร็ว นำไปใช้ประโยชน์ได้ทันทีสามารถสร้างและบริการเนื้อหาข้อมูลดิจิทัลผ่านเครือข่ายสังคมออนไลน์ได้ หน่วยงานเหล่านั้นจึงต้องจัดหาซอฟต์แวร์ให้สามารถรองรับการสร้างและการบริการเนื้อหาดิจิทัลผ่านเครือข่ายสังคมออนไลน์ และตอบสนองความต้องการสารสนเทศของผู้ใช้ในยุคของสังคมดิจิทัลได้

การจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านสำหรับห้องสมุดเชิงรุก

2026-07-03T13:15:30+07:00

กิจกรรมส่งเสริมการอ่านคือ การกระทำต่างๆ เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายเกิดความสนใจในการอ่าน พยายามพัฒนาการอ่านของตนจนถึงระดับอ่านเป็นและอ่านจนเป็นนิสัย กิจกรรมส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน อาจแบ่งได้หลายลักษณะ ซึ่งในที่นี้จะแบ่งตามการรับรู้ โดยแบ่งเป็นประเภทใหญ่ ๆ ได้ดังนี้ ๑. กิจกรรมซึ่งเร้าโสตประสาท ชวนให้ฟัง ใช้เสียงและคำพูดเป็นหลัก ๒. กิจกรรมซึ่งเร้าจักษุประสาท ชวนให้ดูเพ่งพินิจ และอ่านความหมายของสิ่งที่เห็น ๓. กิจกรรมซึ่งเร้าโสตและจักษุประสาทในขณะเดียวกัน ๔. กิจกรรมซึ่งให้ผู้เป็นเป้าหมายได้ร่วมด้วยกิจกรรมทำนองนี้จะช่วยให้ผู้เป็นเป้าหมายเกิดความสนุกและภาคภูมิใจ รู้สึกว่าตนเองมีความสามารถ

การบริการจดแจ้งการพิมพ์ของหอสมุดแห่งชาติ

2026-07-03T12:04:47+07:00

พระราชบัญญัติจดแจ้งการพิมพ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ มีวัตถุประสงค์เพื่อให้เจ้าพนักงานได้จดบันทึกไว้ว่าให้มีการจดแจ้งว่า จะมีการออกสิ่งพิมพ์ใหม่เผยแพร่ต่อสาธารณะด้วยภาษาอะไร ใครเป็นผู้พิมพ์ผู้โฆษณา บรรณาธิการ และเจ้าของหนังสือพิมพ์ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ในการตรวจสอบของประชาชนผู้ที่ได้รับความเสียหายในการฟ้องร้องดำเนินคดีกรณีที่บุคคลดังกล่าวกระทำผิดกฎหมาย อันเนื่องมาจากการเป็นผู้พิมพ์ ผู้โฆษณา บรรรณาธิการ หรือเจ้าของหนังสือพิมพ์นั้น ๆ
คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ ๒๒ มกราคม ๒๕๕๑ เห็นชอบร่างกฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการยื่นจดแจ้ง การจดแจ้งการเปลี่ยนแปลงรายการหลักฐานการจดแจ้ง การยกเลิกหลักฐานการจดแจ้ง การกำหนดแบบการจดแจ้ง และอัตราค่าธรรมเนียมการจดแจ้งการพิมพ์ พ.ศ. ..... ตามที่สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาเสนอ พร้อมกันนี้ได้มอบหมายให้กระทรวงวัฒนธรรมเป็นหน่วยงานรับผิดชอบในการดำ เนินการตามพระราชบัญญัติจดแจ้งการพิมพ์ พ.ศ. ๒๕๕๐ ซึ่งกระทรวงวัฒนธรรมได้มอบหมายให้กรมศิลปากรโดยสำนักหอสมุดแห่งชาติ และสำนักศิลปากรที่๑ – ๑๕ เป็นหน่วยงานรับจดแจ้งการพิมพ์หนังสือพิมพ์ โดยเริ่มดำเนินการตั้งแต่วันที่ ๓๑ มีนาคม ๒๕๕๑ เป็นต้นมา

ห้องสมุดเฉพาะด้านการออกแบบ ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ

2026-07-03T11:59:47+07:00

ห้องสมุดเฉพาะด้านการออกแบบ เกิดขึ้นเมื่อรัฐบาลจัดตั้งศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบในเดือนมิถุนายน ๒๕๔๗ ภายใต้สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรีเพื่อให้เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ด้านการออกแบบและความคิดสร้างสรรค์ให้กับสังคมไทยด้านทรัพยากรสารสนเทศและทรัพยากรบุคคลมุ่งหวังให้เป็นแหล่งชุมนุมนักคิด นักสร้างสรรค์เพื่อแลกเปลี่ยนและถ่ายทอดความรู้ ความสามารถให้แก่นักออกแบบ ผู้ประกอบการ นักศึกษา และประชาชนผู้สนใจ โดยผ่านกระบวนการให้ความรู้ความเข้าใจแบบสากล มุ่งเน้นการเป็น “มหรสพทางปัญญา” เพื่อสร้างแรงบันดาลใจและจุดประกายความคิดสร้างสรรค์ผ่านการจัดนิทรรศการ โดยนำมาตรฐานและหลักการบริหารจัดการพิพิธภัณฑ์ระดับโลกการบรรยายสัมมนาเชิงปฏิบัติการเพื่อสร้างเสริมประสบการณ์ที่นำไปสู่ความคิดสร้างสรรค์หลากหลายมิติที่อยู่บนพื้นฐานความรู้รอบด้าน อันเป็นพื้นฐานสำคัญของกระบวนการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์

พระนิพนธ์ "เที่ยวตามทางรถไฟ" :ประวัติศาสตร์การท่องเที่ยวของเมืองไทย

2026-07-03T11:55:38+07:00

เนื่องในวันดำรงราชานุภาพ วันที่ ๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวียนมาบรรจบครบอีกวาระหนึ่งชาวไทยต่างน้อมรำลึกถึงพระกรุณาธิคุณของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ผู้ทรงเป็นปราชญ์แห่งแผ่นดินและเป็นบุคคลสำคัญของโลก โดยเฉพาะพระอัจฉริยภาพทางด้านประวัติศาสตร์นั้น ทรงได้รับการยกย่องในฐานะ “พระบิดาแห่งประวัติศาสตร์ไทย”ดังปรากฏงานพระนิพนธ์ที่พิมพ์เผยแพร่แล้วจำนวนกว่า ๑,๐๕๐ เรื่อง ที่ล้วนยังประโยชน์ต่อประวัติศาสตร์ไทยเป็นอย่างยิ่ง พระนิพนธ์สำคัญเรื่องหนึ่ง ซึ่งเป็นที่รู้จักและมีการศึกษาค้นคว้าอ้างอิงเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์การท่องเที่ยวของเมืองไทย ได้แก่เรื่อง “เที่ยวตามทางรถไฟ"