ธุรกิจเพื่อสังคมกับการพัฒนาที่ยั่งยืนในประเทศไทย: กรอบแนวคิด การทบทวนวรรณกรรม เชิงบูรณาการ และข้อเสนอเชิงทฤษฎี

2026-05-15T09:08:18+07:00

แม้ธุรกิจเพื่อสังคมจะได้รับการยอมรับมากขึ้นในฐานะกลไกขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืน แต่ความเข้าใจเชิงทฤษฎีในบริบทไทยยังมีช่องว่างสำคัญ บทความนี้สังเคราะห์วรรณกรรม 30 รายการจากแหล่งสากลและไทยในช่วงปี ค.ศ. 2020–2025 เพื่อเติมเต็มช่องว่างดังกล่าว ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าธุรกิจเพื่อสังคมไทยมีบทบาทโดดเด่นต่อเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านการจ้างงานที่มีคุณค่าและความเสมอภาคทางเพศ โดยร้อยละ 59 ของวิสาหกิจเพื่อสังคมไทยมีผู้หญิงเป็นผู้นำองค์กร ขณะเดียวกัน ภาคส่วนนี้ยังเผชิญความเสี่ยงเชิงโครงสร้างสามประการ ได้แก่ การเบี่ยงเบนจากพันธกิจ การถดถอยของบทบาทรัฐ และการถูกครอบงำโดยตรรกะของทุน บทความนำเสนอกรอบการวิเคราะห์เฉพาะบริบทไทย การจำแนกองค์กรเป็นสี่ประเภทตามแหล่งทุนเชิงสถาบัน และข้อเสนอเชิงทฤษฎีห้าประการจากการตรวจสอบสามเส้า รวมถึงแนวคิดใหม่สองรูปแบบที่สังเคราะห์จากกรณีศึกษาไทย ได้แก่ การยกระดับตลาดเพื่อปกป้องพันธกิจทางสังคม และการฝังตัวภายใต้สถาบันที่มีความชอบธรรมสูง แนวคิดทั้งสองพร้อมนำไปทดสอบเชิงประจักษ์และใช้เป็นฐานในการกำหนดนโยบายต่อไป

การพัฒนาพื้นที่ต้นแบบเพื่อการท่องเที่ยวเชิงเกษตรตามแนวคิดอารยสถาปัตย์ ของกลุ่มเกษตรกร อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่

2026-05-11T08:52:15+07:00

การวิจัยนี้ศึกษามีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาทรัพยากรและความต้องการของกลุ่มเกษตรกร ตลอดจนนำข้อค้นพบมาใช้เป็นฐานข้อมูลในการออกแบบและการพัฒนาโมเดลพื้นที่ต้นแบบ ด้านการท่องเที่ยวเชิงเกษตรตามหลักอารยสถาปัตย์ที่เข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม ดำเนินการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมร่วมกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 23 คน ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก จัดเวทีชุมชน การสนทนากลุ่ม และกิจกรรมเชิงปฏิบัติการ ผลการวิจัยพบว่า พื้นที่มีศักยภาพสูงด้านทรัพยากรธรรมชาติและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่โดดเด่น แต่มีข้อจำกัดด้านกายภาพและโครงสร้างพื้นฐานที่ไม่เอื้อต่อกลุ่มเปราะบาง ด้านเศรษฐกิจพบปัญหาการกระจายรายได้ ส่วนด้านสิ่งแวดล้อมเผชิญผลกระทบจากการขยายตัวของเมือง ชุมชนจึงมีความต้องการพัฒนาทักษะการจัดการและปรับปรุงสภาพแวดล้อมให้ปลอดภัย ผู้วิจัยจึงได้ร่วมพัฒนาโมเดลพื้นที่ต้นแบบจนเกิดเป็นองค์ความรู้ที่ครอบคลุมการวิเคราะห์พื้นที่ การวางผัง การออกแบบกายภาพ การจัดกิจกรรม และการบริหารจัดการแบบการมีส่วนร่วม งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่าอารยสถาปัตย์เป็นเครื่องมือสร้างความเท่าเทียมและขยายโอกาสทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืน ซึ่งสามารถใช้เป็นต้นแบบยกระดับพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงเกษตรอื่น ๆ ต่อไป

วารสารวิจัยสังคมและปริทัศน์