วารสารวิจัยสังคมและปริทัศน์

ธุรกิจเพื่อสังคมกับการพัฒนาที่ยั่งยืนในประเทศไทย: กรอบแนวคิด การทบทวนวรรณกรรม เชิงบูรณาการ และข้อเสนอเชิงทฤษฎี

2026-05-15T09:08:18+07:00

แม้ธุรกิจเพื่อสังคมจะได้รับการยอมรับมากขึ้นในฐานะกลไกขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืน แต่ความเข้าใจเชิงทฤษฎีในบริบทไทยยังมีช่องว่างสำคัญ บทความนี้สังเคราะห์วรรณกรรม 30 รายการจากแหล่งสากลและไทยในช่วงปี ค.ศ. 2020–2025 เพื่อเติมเต็มช่องว่างดังกล่าว ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าธุรกิจเพื่อสังคมไทยมีบทบาทโดดเด่นต่อเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านการจ้างงานที่มีคุณค่าและความเสมอภาคทางเพศ โดยร้อยละ 59 ของวิสาหกิจเพื่อสังคมไทยมีผู้หญิงเป็นผู้นำองค์กร ขณะเดียวกัน ภาคส่วนนี้ยังเผชิญความเสี่ยงเชิงโครงสร้างสามประการ ได้แก่ การเบี่ยงเบนจากพันธกิจ การถดถอยของบทบาทรัฐ และการถูกครอบงำโดยตรรกะของทุน บทความนำเสนอกรอบการวิเคราะห์เฉพาะบริบทไทย การจำแนกองค์กรเป็นสี่ประเภทตามแหล่งทุนเชิงสถาบัน และข้อเสนอเชิงทฤษฎีห้าประการจากการตรวจสอบสามเส้า รวมถึงแนวคิดใหม่สองรูปแบบที่สังเคราะห์จากกรณีศึกษาไทย ได้แก่ การยกระดับตลาดเพื่อปกป้องพันธกิจทางสังคม และการฝังตัวภายใต้สถาบันที่มีความชอบธรรมสูง แนวคิดทั้งสองพร้อมนำไปทดสอบเชิงประจักษ์และใช้เป็นฐานในการกำหนดนโยบายต่อไป

การพัฒนาพื้นที่ต้นแบบเพื่อการท่องเที่ยวเชิงเกษตรตามแนวคิดอารยสถาปัตย์ ของกลุ่มเกษตรกร อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่

2026-05-11T08:52:15+07:00

การวิจัยนี้ศึกษามีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาทรัพยากรและความต้องการของกลุ่มเกษตรกร ตลอดจนนำข้อค้นพบมาใช้เป็นฐานข้อมูลในการออกแบบและการพัฒนาโมเดลพื้นที่ต้นแบบ ด้านการท่องเที่ยวเชิงเกษตรตามหลักอารยสถาปัตย์ที่เข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม ดำเนินการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมร่วมกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 23 คน ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก จัดเวทีชุมชน การสนทนากลุ่ม และกิจกรรมเชิงปฏิบัติการ ผลการวิจัยพบว่า พื้นที่มีศักยภาพสูงด้านทรัพยากรธรรมชาติและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่โดดเด่น แต่มีข้อจำกัดด้านกายภาพและโครงสร้างพื้นฐานที่ไม่เอื้อต่อกลุ่มเปราะบาง ด้านเศรษฐกิจพบปัญหาการกระจายรายได้ ส่วนด้านสิ่งแวดล้อมเผชิญผลกระทบจากการขยายตัวของเมือง ชุมชนจึงมีความต้องการพัฒนาทักษะการจัดการและปรับปรุงสภาพแวดล้อมให้ปลอดภัย ผู้วิจัยจึงได้ร่วมพัฒนาโมเดลพื้นที่ต้นแบบจนเกิดเป็นองค์ความรู้ที่ครอบคลุมการวิเคราะห์พื้นที่ การวางผัง การออกแบบกายภาพ การจัดกิจกรรม และการบริหารจัดการแบบการมีส่วนร่วม งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่าอารยสถาปัตย์เป็นเครื่องมือสร้างความเท่าเทียมและขยายโอกาสทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืน ซึ่งสามารถใช้เป็นต้นแบบยกระดับพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงเกษตรอื่น ๆ ต่อไป

การวิเคราะห์กลไกการจัดสวัสดิการชุมชนต่อการยกระดับคุณภาพชีวิตคนยากจน: การประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดการดำรงชีพที่ยั่งยืนในพื้นที่จังหวัดอำนาจเจริญ

2026-04-16T08:45:05+07:00

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจและวิเคราะห์กลไกการจัดสวัสดิการชุมชน ที่มีผลต่อการยกระดับคุณภาพชีวิตและทุนการดำรงชีพของครัวเรือนยากจนในจังหวัดอำนาจเจริญ ตามกรอบแนวคิดการดำรงชีพอย่างยั่งยืน (SLF) โดยใช้ข้อมูลครัวเรือนยากจนจากระบบฐานข้อมูล TPMAP และ AmnatConnext เป็นพื้นฐานควบคู่ไปกับข้อมูลเชิงคุณภาพ ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มจากผู้แทนหน่วยงานรัฐ ผู้นำชุมชน และครัวเรือนยากจน
ผลการวิจัยพบว่า (1) กลไกสวัสดิการในพื้นที่ขับเคลื่อนโดยภาคประชาชนเป็นหลัก ผ่านเครือข่ายกองทุนชุมชนและกองบุญมีความยืดหยุ่นสูง ซึ่งเข้าถึงเป้าหมายได้รวดเร็วกว่ากลไกของรัฐ (2) การบูรณาการฐานข้อมูลชี้เป้าเข้ากับกลไกชุมชน ทำให้สามารถจัดสรรสวัสดิการให้แก่คนจนเป้าหมายได้ 475 คน โดยไม่มีความซ้ำซ้อน ครอบคลุมการยกระดับทุนการดำรงชีพทั้ง 5 ด้าน ได้แก่ ทุนการเงิน (ลดหนี้สิน/กลุ่มออมทรัพย์) ทุนธรรมชาติ (ความมั่นคงทางอาหาร) ทุนมนุษย์ (ทักษะอาชีพ) ทุนกายภาพ (ปัจจัยยังชีพ) และทุนสังคม (การเป็นสมาชิกเครือข่าย) (3) ผลการดำเนินงานนำไปสู่การสังเคราะห์อำนาจเกื้อกูลโมเดล ซึ่งเป็นนวัตกรรมโครงข่ายความปลอดภัยทางสังคมที่เน้นการบูรณาการข้อมูลแบบไร้รอยต่อ การสร้างธรรมาภิบาลร่วม และการเปลี่ยนผ่านคนจนจากผู้รับการสงเคราะห์ไปสู่ผู้กระทำการทางเศรษฐกิจ งานวิจัยมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายให้องค์การบริหารส่วนจังหวัดอำนาจเจริญ (อบจ.) และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) บรรจุอำนาจเกื้อกูลโมเดล เข้าสู่ข้อบัญญัติงบประมาณ เพื่อเป็นหลักประกันความยั่งยืนของสวัสดิการชุมชนในการขจัดความยากจนได้อย่างเบ็ดเสร็จ

การสร้างมูลค่าเพิ่มจากวัตถุดิบเกษตรอินทรีย์ส่วนเกินผ่านความร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษา ภาคเอกชน และวิสาหกิจชุมชน: กรณีศึกษาการพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารแปรรูปตำบลลาดตะเคียน จังหวัดปราจีนบุรี

2026-04-17T10:52:27+07:00

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางการสร้างมูลค่าเพิ่มจากวัตถุดิบเกษตรอินทรีย์ส่วนเกินผ่านการพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารแปรรูปของวิสาหกิจชุมชนตำบลลาดตะเคียน จังหวัดปราจีนบุรี และสำรวจการรับรู้เบื้องต้นของผู้บริโภคต่อผลิตภัณฑ์ต้นแบบ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน โดยเก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากแบบสอบถามกลุ่มผู้บริโภคนำร่อง 66 คน ด้วยการสุ่มตัวอย่างแบบสะดวก และข้อมูลเชิงคุณภาพจากการสัมภาษณ์เชิงลึกสมาชิกวิสาหกิจชุมชน 10 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่าวัตถุดิบส่วนเกินสามารถพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีศักยภาพทางการตลาด ได้แก่ กิมจิจากผักอินทรีย์ ข้าวเกรียบผักสูตรเห็ด และปั้นสิบไส้ไก่และไส้เห็ด ผู้บริโภคมีความพึงพอใจโดยรวมในระดับมากถึงมากที่สุด โดยด้านคุณภาพและรสชาติมีค่าเฉลี่ยสูงสุด รองลงมาคือด้านการใช้วัตถุดิบอินทรีย์จากท้องถิ่น และด้านเรื่องราวและอัตลักษณ์ชุมชน ทั้งนี้ ผลสำรวจควรตีความในฐานะสัญญาณเชิงตลาด มิใช่ตัวชี้วัดขนาดตลาดหรือความคุ้มทุนเชิงพาณิชย์ ส่วนข้อค้นพบเชิงคุณภาพชี้ให้เห็น 3 ประเด็น ได้แก่ (1) การแปรรูปช่วยลดปัญหาผลผลิตล้นตลาดและการสูญเสียรายได้ (2) ความร่วมมือกับ สถาบันการศึกษาช่วยเสริมสร้างองค์ความรู้ด้านผลิตภัณฑ์และการตลาด และ (3) ผลิตภัณฑ์แปรรูปสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มประมาณร้อยละ 100–150 เมื่อเทียบกับการจำหน่ายวัตถุดิบสด นอกจากนี้ ผลการวิจัยยังชี้ว่ากระบวนการพัฒนาผลิตภัณฑ์ภายใต้ความร่วมมือระหว่างวิสาหกิจชุมชน สถาบันการศึกษา และภาคเอกชน มีความเป็นไปได้เชิงเทคนิคและได้รับการตอบรับเชิงบวกจากผู้บริโภคกลุ่มเป้าหมาย และสามารถใช้เป็นต้นแบบสำหรับชุมชนเกษตรอินทรีย์ในบริบทที่คล้ายคลึงกัน อย่างไรก็ตาม การพิสูจน์ความคุ้มทุนในระยะยาวยังต้องการการศึกษาต่อเนื่องที่ครอบคลุมและเป็นตัวแทนของตลาดมากขึ้น