วารสารกองทุนพัฒนาสือปลอดภัยและสร้างสรรค์

เมื่อผู้หญิงหลอกหลอนกลับ: การปรากฏร่างของความ น่าสะพรึงกลัวในภาพยนตร์สยองขวัญไทยเรื่อง “ร่างทรง”

อนุสรณ์ สาครดี — 2025-12-31

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ภาพยนตร์เรื่อง “ร่างทรง” (บรรจง ปิสัญธนะกูล, 2564) โดยมุ่งศึกษาว่าภาพยนตร์เรื่องนี้ปรับประยุกต์และท้าทายแนวคิดจิตวิเคราะห์แบบตะวันตก (ทฤษฎี abjection, monstrous-feminine, และ fragmented body) อย่างไร เมื่อถูกนำมาใช้ในบริบทความเชื่อเรื่องผีและพิธีกรรมร่างทรงของชาวอีสาน การศึกษานี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยอาศัยการวิเคราะห์เนื้อหาภาพยนตร์และทบทวนงานวิชาการด้านคติชนอีสานและทฤษฎีจิตวิเคราะห์ เพื่อเปิดเผยคุณค่าเฉพาะตัวของภาพยนตร์ไทยในการผสานวัฒนธรรมท้องถิ่นเข้ากับวาทกรรมสากล

ผลการวิจัยพบว่า ภาพยนตร์ร่างทรงมีความโดดเด่นในการสร้างความสมดุลระหว่างความบันเทิงและการอนุรักษ์วัฒนธรรม โดย 1) การตีความ Abjection ใหม่ ผ่านความกังวลต่อการปนเปื้อนของร่างกายที่เชื่อมโยงกับกรรมในคติชนอีสาน ซึ่งแตกต่างจากความกังวลทางจิตวิทยาแบบตะวันตก 2) การเสริมพลังหญิง (Female Agency) ถูกนำเสนอผ่านอัตลักษณ์ของ monstrous-feminine และอำนาจทางจิตวิญญาณของผู้เป็นร่างทรงหญิงซึ่งท้าทายโครงสร้างอำนาจชายเป็นใหญ่
ในท้องถิ่น และ 3) การวิเคราะห์ผ่านเลนส์สตรีนิยม ช่วยสร้างมิติสากลที่เข้าถึงผู้ชมต่างชาติ โดยเน้นย้ำถึงประเด็นความกดขี่ทางเพศและความทุกข์ระทมของตัวละครหญิงในวัฒนธรรม

ภาพยนตร์เรื่องร่างทรง ประสบความสำเร็จในการนำเสนออัตลักษณ์ของคติชนอีสานสู่เวทีโลก ซึ่งถือเป็น Soft Power ทางวัฒนธรรมที่สำคัญ การวิเคราะห์นี้แสดงให้เห็นว่า ภาพยนตร์สยองขวัญที่มีรากฐานทางวัฒนธรรมและมีการวิเคราะห์เชิงทฤษฎีอย่างลุ่มลึก สามารถเป็นสื่อสร้างสรรค์ที่ส่งเสริมความรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy) และการใคร่ครวญของผู้ชมเกี่ยวกับประเด็นทางสังคมและเพศสภาพ อันเป็นส่วนสำคัญในการพัฒนานิเวศสื่อที่ปลอดภัยและสร้างสรรค์ของประเทศ

การผลิตสื่อและศึกษาความพึงพอใจมิวสิกวิดีโอประกอบเพลงโฆษณาเดอะวอฟเฟิล

วิสิฐ ตั้งสถิตกุล — 2025-12-31

การผลิตสื่อและศึกษาความพึงพอใจมิวสิกวิดีโอประกอบเพลงโฆษณาเดอะวอฟเฟิล มีวัตถุประสงค์เพื่อผลิตสื่อมิวสิกวิดีโอ และศึกษาความพึงพอใจสื่อมิวสิกวิดีโอประกอบเพลงโฆษณาเดอะวอฟเฟิล วิธีการศึกษา ศึกษาข้อมูล ทฤษฎีจาก ตำรา เอกสาร บทความ สื่อต่าง ๆ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง เพื่อมาดำเนินการผลิตสิกวิดีโอประกอบเพลงโฆษณาเดอะวอฟเฟิล โดยใช้กระบวนการแนวคิด (AIDA MODEL) เพื่อก่อให้เกิดความดึงดูด และเกิดความน่าสนใจโดยมีความยาว 2 นาที หลังจากนั้นนำสื่อมิวสิกวิดีโอไปประเมินคุณภาพจากผู้เชี่ยวชาญทั้ง 3 ท่าน และประเมินความพึงพอใจมิวสิกวิดีโอประกอบเพลงโฆษณาเดอะวอฟเฟิล ผลการประเมินคุณภาพของสื่อมิวสิก
วิดีโอประกอบเพลงโฆษณาเดอะวอฟเฟิล ของผู้เชี่ยวชาญทั้ง 3 ท่าน พบว่ามีความคิดเห็นอยู่ในระดับมาก ค่าเฉลี่ย ( ) = 4.76 และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน SD = 0.43 และผลประเมินผลความพึงพอใจ อยู่ในระดับ มากที่สุด ค่าเฉลี่ย ( ) = 4.79 และ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน SD = 0.42 ซึ่งมีความพึงพอใจในเนื้อหาที่เข้าใจง่ายและใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย มีจุดเด่นในเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างภาพและเสียงที่สามารถกระตุ้นความสนใจผู้บริโภคได้ช่วยสร้างเอกลักษณ์ให้สินค้าและส่งเสริมการจดจำแบรนด์

การพัฒนาสื่อประชาสัมพันธ์ เพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมชุมชนเมือง: กรณีศึกษาชุมชนเรวดีโซน 2 จังหวัดนนทบุรี

สินีภรณ์ วัฒนจินดา — 2025-12-31

การวิจัยมีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาปัญหาและความต้องการใช้สื่อประชาสัมพันธ์เพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมของชุมชนเมือง 2) เพื่อพัฒนาสื่อประชาสัมพันธ์เพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมของชุมชนเมืองสำหรับผู้รับสารภายนอกชุมชน และ 3) เพื่อประเมินความพึงพอใจของผู้รับสารที่มีต่อสื่อประชาสัมพันธ์ที่พัฒนาขึ้น วิธีศึกษาใช้การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วมในชุมชน การสนทนากลุ่มกับสมาชิกของชุมชนเรวดีโซน 2 จังหวัดนนทบุรี จากนั้น นำข้อมูลมาพัฒนาสื่อประชาสัมพันธ์ โดยมีผู้เชี่ยวชาญประเมินคุณภาพของสื่อประชาสัมพันธ์ที่พัฒนาขึ้น และทำการประเมินความพึงพอใจของกลุ่มตัวอย่างจากผู้มาศึกษาดูงานและเยี่ยมชมในชุมชนฯ โดยให้กลุ่มตัวอย่างตอบแบบสอบถามด้วยตนเอง และวิเคราะห์ค่าสถิติความพึงพอใจของกลุ่มตัวอย่าง โดยหาค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบน-มาตรฐาน พบว่าชุมชนเรวดีโซน 2 เป็นชุมชน ต้นแบบด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมเมือง ชุมชนฯ มีปัญหาไม่สามารถสื่อสารข้อมูล ความรู้ แนวคิด ด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมได้อย่างชัดเจน เนื่องจากไม่มีสื่อประชาสัมพันธ์ และต้องการสื่อประชาสัมพันธ์ที่จะช่วยสื่อสารกับผู้มาเยี่ยมชมและบุคคลทั่วไปให้สามารถรับรู้ได้ดีตรงตามความต้องการสื่อที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 1) สื่อวิดีทัศน์ มีเนื้อหาความเป็นมาและแนวคิดการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม 2) สื่อแผนภาพในแหล่งเรียนรู้ของชุมชน แสดงภาพรวมของแหล่งเรียนรู้และความรู้ในฐานเรียนรู้ และ 3) สื่อสังคมออนไลน์ (เฟซบุ๊กเพจ) เพื่อเผยแพร่ความรู้ และกิจกรรมของชุมชน ผลการศึกษาความพึงพอใจของกลุ่มตัวอย่างที่มีต่อสื่อประชาสัมพันธ์ มีค่าเฉลี่ยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด โดยสื่อที่กลุ่มตัวอย่างมีความพึงพอใจสูงสุดคือสื่อสังคมออนไลน์ (เฟซบุ๊กเพจ)

สถานภาพการนำเสนอข่าวในทีวีดิจิตอล หลังเปลี่ยนผ่านหนึ่งทศวรรษ

พิมลพรรณ ไชยนันท์ — 2025-12-31

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานภาพการนำเสนอข่าว ประเด็นและรูปแบบเนื้อหา เทคโนโลยีการนำเสนอ ประเด็นทางจริยธรรม การกำกับดูแล และการตอบสนองของผู้รับสาร ต่อรายการข่าวทางทีวีดิจิตอลในประเทศไทยหลังการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบดิจิตอลครบหนึ่งทศวรรษ การวิจัยนี้ใช้วิธีการศึกษาแบบผสมผสาน (mixed methods) ประกอบด้วย การวิเคราะห์เนื้อหาเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพของรายการข่าวจากช่องทีวีดิจิตอลที่มีความนิยมสูง การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ประกอบวิชาชีพสื่อ ผู้เชี่ยวชาญและนักวิชาการ และการสนทนากลุ่มผู้รับสารใน 4 ภูมิภาค

ผลการศึกษาพบว่า เนื้อหาข่าวอาชญากรรมและข่าวชาวบ้านครองพื้นที่นำเสนอสูงสุด โดยเฉพาะในรายการรูปแบบเล่าข่าวและสนทนาปัญหา ซึ่งนิยมใช้กลยุทธ์การนำเสนอที่เร้าอารมณ์ (sensationalism) ผ่านการเลือกประเด็น การสัมภาษณ์บุคคลที่เกี่ยวข้อง การใช้ภาษาและเทคนิคการผลิตสื่อ เช่น การแบ่งจอภาพ เพื่อสร้างอารมณ์ร่วม แม้ผู้รับสารบางส่วนมองว่าการนำเสนอรูปแบบนี้เข้าใจง่ายและน่าติดตาม แต่ก็ตระหนักถึงประเด็นปัญหาทางจริยธรรมที่สำคัญหลายประการ อาทิ การละเมิดสิทธิส่วนบุคคล การนำเสนอภาพความรุนแรง การขาดความเที่ยงตรง การสร้างความเกลียดชัง และการตอกย้ำความเหลื่อมล้ำทางสังคม โดยเฉพาะเมื่อนำเสนอเรื่องราวของกลุ่มเปราะบาง ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญและนักวิชาการชี้ว่าคุณภาพข่าวเชิงลึกลดลง เส้นแบ่งระหว่างข้อเท็จจริงและความคิดเห็นมีความไม่ชัดเจน และกลไกการกำกับดูแลตนเองยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ ผลการวิจัยนำไปสู่ข้อเสนอแนะต่อภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ หน่วยงานกำกับดูแล กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ องค์กรวิชาชีพสื่อและผู้ผลิตรายการข่าว และผู้รับสาร

การส่งออกวัฒนธรรมผ่านสื่อ: กรณีศึกษา Soft Power ไทย ในสาธารณรัฐประชาชนจีน

อดิพล เอื้อจรัสพันธุ์ — 2025-12-31

บทความนี้มุ่งศึกษาบทบาทของอุตสาหกรรมสื่อและบันเทิงไทยในการเผยแพร่ Soft Power หรืออำนาจละมุนสู่ประเทศจีนในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา โดยมุ่งวิเคราะห์ความสำเร็จของสื่อไทยในหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นภาพยนตร์
ซีรีส์วาย เพลง ศิลปิน และวรรณกรรม ที่สามารถสร้างกระแสตอบรับอย่างล้นหลามจากผู้บริโภคชาวจีน ผ่านช่องทางการเผยแพร่ทั้งแพลตฟอร์มสตรีมมิ่งออนไลน์ บทความนี้ยังสำรวจปัจจัยที่ส่งผลต่อความนิยมของ Soft Power ไทยในจีน อาทิ ความแปลกใหม่ของวัฒนธรรมไทย ความสามารถในการเติมเต็มช่องว่างของเนื้อหาที่ถูกควบคุมในสื่อจีน คุณภาพการผลิตและการเล่าเรื่องของสื่อไทย ต้นทุนการเข้าถึง
ที่ต่ำ รวมถึงบทบาทของแฟนคลับชาวจีนในการผลักดันกระแสผ่านโลกออนไลน์ นอกจากนี้ บทความยังวิเคราะห์ผลกระทบที่เกิดขึ้นในเชิงเศรษฐกิจและวัฒนธรรม เช่น รายได้จากลิขสิทธิ์ การเติบโตของการท่องเที่ยว และภาพลักษณ์ประเทศไทยในหมู่คนรุ่นใหม่ในจีน

อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยควรใช้โอกาสนี้ในการออกแบบนโยบาย Soft Power อย่างมียุทธศาสตร์ โดยบูรณาการภาครัฐและภาคอุตสาหกรรมสื่ออย่างเป็นระบบ เพื่อเสริมสร้างบทบาทของสื่อไทยในเวทีวัฒนธรรมนานาชาติ และต่อยอดอิทธิพลทางวัฒนธรรมไทยให้ยั่งยืนในระยะยาว