การเสริมสร้างศักยภาพสถาปนิกเพื่อสังคมกับการออกแบบอย่างมีส่วนร่วมในบริบทไทย
คำสำคัญ:
การเสริมสร้างศักยภาพ, สถาปนิกเพื่อสังคม, การออกแบบอย่างมีส่วนร่วม, Capacity Building, Social Architects, Participatory Designบทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งสำรวจสถานการณ์ของสถาปนิกเพื่อสังคมและกระบวนการออกแบบอย่างมีส่วนร่วมในบริบทของไทย ด้วยการทบทวนเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกกลุ่มสถาปนิกทำงานเพื่อสังคม 4 กลุ่ม ได้แก่ สถาปนิก CASE Studio สถาปนิกใจบ้านสตูดิโอ Openspace-ตาแสงสตูดิโอ และสถาปนิกในสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน เพื่อวิเคราะห์ประเด็นเกี่ยวกับองค์ความรู้ ทักษะการทำงานที่จำเป็น รวมถึงทัศนคติและแรงจูงใจ ปัญหาและอุปสรรคที่พบในการทำงานทั้งในระดับบุคคลและองค์กร ที่นำไปสู่การเสนอแนวทางในการเสริมสร้างศักยภาพให้กับสถาปนิกเพื่อสังคมและการออกแบบด้วยกระบวนการมีส่วนร่วม ซึ่งจะเป็นทั้งความท้าทายและโอกาสในการขยายขอบเขตการปฏิบัติวิชาชีพสถาปัตยกรรม จากผลการศึกษาพบว่า ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาขอบเขตการทำงานของสถาปนิกเพื่อสังคมผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมนั้นขยายจากจุดเริ่มต้นของการทำงานออกแบบที่อยู่อาศัยเพื่อชุมชนผู้มีรายได้น้อยเป็นหลักมาสู่รูปแบบการทำงานที่หลากหลายมากขึ้น ทั้งงานออกแบบวางผังท้องถิ่น งานอนุรักษ์และฟื้นฟูย่านชุมชนประวัติศาสตร์ การออกแบบเพื่อคนทั้งมวล ตลอดจนการพัฒนาพื้นที่สาธารณะในเขตเมือง นอกจากนี้การเสริมสร้างศักยภาพของสถาปนิกเพื่อสังคมและการออกแบบอย่างมีส่วนร่วมนั้นยังต้องอาศัยปัจจัยสัมพันธ์กันในสามระดับ คือ 1) ในระดับบุคคล เน้นการพัฒนาทักษะค้นคว้าวิจัย การจัดการ และการเคารพความคิดเห็นที่หลากหลาย 2) ในระดับระหว่างบุคคล เน้นการประสานงานและการจัดการความรู้ 3) ในระดับองค์กรต้องการความยืดหยุ่นในการบริหารจัดการ การแลกเปลี่ยนความรู้ในเครือข่ายคนทำงาน การผลักดันให้เกิดความก้าวหน้าในการประกอบวิชาชีพสถาปนิกเพื่อสังคมที่ยั่งยืน และการสื่อสารต่อสาธารณะ
