ปรากฎการณ์วิทยาแบบตีความในงานสถาปัตยกรรม (ไฮเดกเกอร์และกาดาเมอร์): กรณีศึกษาร้านกาแฟย่านเกาะรัตนโกสินทร์
คำสำคัญ:
ปรากฏการณ์วิทยา, อรรถปริวรรต, ไฮเดกเกอร์, ร้านกาแฟ, หน่วยวิจัย, บรรยากาศบทคัดย่อ
ทฤษฎีปรากฏการณ์วิทยาตามแนวคิดของ Heidegger และ Gadamer เป็นที่สนใจในวงวิชาการทางการสถาปัตยกรรม แต่รูปแบบวิธีการที่ทำความเข้าใจกับปรากฎการณ์ตามแนวทางดังกล่าวนั้นยังไม่ชัดเจน ในการศึกษานี้ ผู้วิจัยจึงดำเนินการทดลองสร้างเครื่องมือ สรุปขั้นตอนของวิธีการศึกษาปรากฏการณ์และการตีความอย่างเป็นขั้นตอน เพื่อประโยชน์ของการนำไปใช้ในการวิจัยต่อไป
การพัฒนาเครื่องมือนี้เป็นการต่อยอดจากงานวิจัย “จากญาณวิทยาสู่กระบวนวิธีวิจัย : ศึกษาปรากฏการณ์วิทยาในสถาปัตยกรรม” ของสันต์ สุวัจฉราภินันท์ โดยเฉพาะขั้นตอนการค้นหา “หน่วยการวิเคราะห์” และแนวทางการวิเคราะห์ สรุปผล และตีความ โดยใช้ “ร้านกาแฟ” เป็นกรณีศึกษาในการทดลองเครื่องมือ เนื่องจากเป็นสถานที่ที่ผู้ใช้ให้ความสำคัญกับบรรยากาศซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญทางสถาปัตยกรรม และเป็นสถานที่ร่วมของปรากฎการณ์ทางสังคม โดยหน่วยการวิเคราะห์เป็น “พื้นที่ว่างที่สัมพันธ์กับมนุษย์” ที่เป็นผลจากการสร้างเครื่องมือ มิใช่เกิดจากการตั้งหัวเรื่องของหน่วยการวิเคราะห์ขึ้นมาก่อน แต่เป็นการปล่อยให้ปรากฎการณ์แสดงผล แล้วนำไปสู่การตีความจากปรากฎการณ์เป็น “พื้นที่สบายและสังคมพบปะพูดคุย” ในกรณีศึกษาที่ 1 ที่เป็นร้านกาแฟเก่าแก่ในย่าน “พื้นที่นั่งไม่สบายแต่ถ่ายรูปสวย” ในกรณีศึกษาที่ 2 และ 4 ที่เป็นร้านกาแฟที่มีรูปแบบการตกแต่งย้อนยุคและเป็นที่นิยมในสังคมออนไลน์ “พื้นที่สบายบรรยากาศร่วมของผัสสะ” ในกรณีศึกษาที่ 3 ซึ่งเป็นร้านกาแฟที่ส่งเสริมบรรยากาศการสนทนา มีพื้นที่แสดงงานศิลปะในพื้นที่ชั้นสอง “พื้นที่นั่งไม่สบายที่ชั้นหนึ่งและสบายที่ชั้นสอง” ในกรณีศึกษาที่ 5 “พื้นที่สบายมีความหลากหลายของความสูงที่นั่ง” ในกรณีศึกษาที่ 6 ซึ่งเป็นร้านกาแฟที่เป็นยี่ห้อชั้นนำที่มีรูปแบบของการจัดพื้นที่นั่งและโต๊ะที่หลากหลาย และสุดท้ายคือ “พื้นที่ทางเชื่อมประสาทสัมผัส” ในกรณีศึกษาที่ 7 ที่เป็นร้านกาแฟที่มีจุดดึงดูดการขายคือ การตกแต่งร้านด้วยดอกไม้เป็นการนำจุดเด่นของความเป็นถิ่นที่ตั้งในพื้นที่ตลาดค้าส่งดอกไม้มาใช้อย่างเป็นประโยชน์พร้อมกันกับการมีทางเดิมเป็นส่วนเชื่อมพื้นที่สร้างความทรงจำเรื่องของกลิ่นหอมของดอกไม้ ทั้งนี้การอภิปรายผลของปรากฎการณ์ขึ้นกับ เวลา บุคคล สถานที่ และวัฒนธรรม ช่วยให้เพิ่มมิติที่หลากหลายของการทำความเข้าใจกับสถาปัตยกรรมนั้นๆ ได้ลึกกว่าแค่ภาพที่มองเห็น
เอกสารอ้างอิง
- Altman, Irwin. and Low, Setha. M. (1992). Place attachment. New York, Plenum Press.
- Boyle, Sheryl. (2011). Sensory Readings in Architecture. Retrieved on July 2018, From http://centreforsensorystudies.org/wp-content/uploads/2011/09/Sensory-Readings-in-Architecture.pdf.
- Chintamayakool, Worawee. (2006). kānraprū sǣng khō̜ng saphāpwǣtlō̜m phāinai thī mī phon tō̜ rūpbǣp prayōt chaisō̜i læ khunkhā ʻākhān kō̜ranī sưksā : rān kāfǣ nai hāng sapphasinkhā. (in Thai) Lighting perception of interior environment that affects to form, function and building’s values a case study coffee shop in department store. Master of Architecture (Interior Architecture), Bangkok University.
- Devakula, Piyalada. (1999). A tradition rediscovered: Toward an understanding of experiential characteristics and meanings of the traditional Thai house. Doctoral Dissertation, University of Michigan.
- Holl, Steven. (1996). Intertwining. Princeton Architectural Press.
- Holl, Steven, Juhani Pallasmaa, and Alberto Pérez Gómez. (2006). Questions of perception: phenomenology of architecture. San Francisco, CA: William Stout.
- Inpuntung, Vira and Srisaowanunt, Adisorn. (2016). nǣo khwāmkhit rư̄ang sathānthī læ prākottakān witthayā kap kānsưksā ngān sathāpattayakam phư̄n thin . (in Thai) (The Concept of Place and Phenomenology in Study of Vernacular Architecture). Built Environment Inquiry Journal Faculty of Architecture Khon Kaen University. 15(1), 1-20.
- Issaratumnoon, Wimonrart. (2008). kānsưksā phư̄a čhattham khrōngkān ʻanurak læ fư̄nfū yān sāmphrǣng. (in Thai) A study for the preservation and renewal program of Sam Prang District. Master of Architecture, Chulalongkorn University.
- Oldenburg, Ray. (1999). The great good place. New York: Mar- lowe & Company.
- Panin, Tonkao. (2010). Kon lae Kwam kid tang satapattayakam (in Thai). Bangkok: Sommut.
- Plodpluang, Unya. (2013). kān wikhro̜ khō̜mūn chœ̄ng prākottakān witthayā. (in Thai) (Data Analysis in Phenomenology Studies). Nursing Journal of The Ministry of Public Health, 23(2), 1-10.
- Shirane, Haruo. (Ed.). (2002). Early Modern Japanese Literature: An Anthology, 1600-1900. Columbia University Press.
- Suwatcharapinun, Sant. (2011). čhāk yānnawitthayā sū krabūan withī wičhai : sưksā prākottakān witthayā nai sathāpattayakam. (in Thai) (From Epistemology to Methodology: A Study of Phenimenology in Architecture). Research sponsored by The Thailand Research Fund.
- Tanizaki, Junichiro. (2001). In praise of shadows. Random House.
- Teeraparbwong, Komson. (2016). (in Thai) “Atmosphere: Architectural Environments-Surrounding Objects” By Peter Zumthor. Journal of Environmental Design, 3(2), 168-178.
- Waxman, Lisa. (2006). The coffee shop: Social and physical factors influencing place attachment. Journal of Interior Design, 31(3), 35-53.
- Zumthor, Peter. (2006). Atmospheres: Architectural environments, surrounding objects. Basel : Birkhäuser.
