แบบบ้านช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 ในประเทศไทย

บทคัดย่อ

         กลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 ปรากฏบ้านที่นิยมแพร่หลายในอเมริกา หรือบ้าน Mid-Century ซึ่งต่อมาพบในหลายพื้นที่ในโลกรวมทั้งในประเทศไทยที่สามารถพบอยู่หลายพื้นที่ในประเทศไทยในช่วงเวลาหนึ่ง แม้ยังไม่มีคำนิยามหรือคำอธิบายเกี่ยวกับบ้านกลุ่มนี้อย่างชัดเจนนัก ซึ่งลักษณะภายนอกโดยรวมจะเป็นอาคารที่มีหลังคาความลาดชันต่ำผืนใหญ่กว้างและมียื่นชายคายาว จุดเด่นอีกประการคือ การจัดองค์ประกอบของแผงครีบแนวตั้งและแนวนอนภายนอกอาคาร อาคารหลายหลังพบการใช้ช่องเปิดเป็นแผงกระจกขนาดใหญ่เปิดเผยให้เห็นพื้นที่ภายใน ซึ่งในขณะนั้นถือว่ามีความแตกต่างไปจากบ้านเรือนไทยทั่วไปที่มักเป็นบ้านยกใต้ถุนและหลังคาจั่วลาดชันสูง พื้นที่ใช้สอยภายในถูกปิดล้อมค่อนข้างมิดชิดมากกว่า

         บทความนี้ มุ่งเน้นศึกษาถึงรูปแบบบ้าน Mid-Century ว่ามีที่มาและจุดกำเนิดอย่างไร และพยายามอธิบายลักษณะเด่นและรูปแบบทางสถาปัตยกรรม รวมทั้งวิเคราะห์ถึงความสอดคล้องกับบริบทไทยหรือไม่อย่างไร โดยการศึกษาผ่านการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องหลายรูปแบบ และเปรียบเทียบกรณีศึกษาในไทยกับต่างประเทศ ซึ่งผลการศึกษาพบว่า รูปแบบบ้านดังกล่าวน่าจะมีพัฒนาการมาจากบ้านบังกะโลสมัยล่าอาณานิคมในอินเดีย ต่อมาถูกพัฒนาสู่บ้านพักตากอากาศ ก่อนจะได้รับความนิยมและพัฒนาให้สอดคล้องกับบ้านพักอาศัยในยุคสมัยใหม่ในช่วงศตวรรษที่ 20 ที่ต้องการความสะดวกสบาย รองรับกิจกรรมที่หลากหลายในวิถีสมัยใหม่สอดคล้องไปกับบริบทแต่ละพื้นที่ รวมถึงบ้าน Mid-Century ในประเทศไทยก็สะท้อนถึงค่านิยมทางสังคมวัฒนธรรมเทคโนโลยีและบริบทที่กำลังมุ่งสู่ความทันสมัยในช่วงปี พ.ศ. 2500 แม้ว่ารูปแบบเหล่านี้จะลดความนิยมลงในภายหลังก่อนจะเริ่มได้รับความสนใจนำกลับมาปรับใช้กับวิถีปัจจุบันในหลายรูปแบบ การศึกษาเพื่อทำความเข้าใจเป็นส่วนหนึ่งเพื่อเติมเต็มองค์ความรู้ทางสถาปัตยกรรมในประเทศไทย ซึ่งอาจนำไปสู่การวางแผนการอนุรักษ์หรือศึกษาในเชิงลึกต่อไปในอนาคต