หลักสูตรพัฒนาศักยภาพการเป็นวิทยากรด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยภูมิปัญญาท้องถิ่นสำหรับผู้สูงอายุ

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อประยุกต์องค์ความรู้จากบทเรียนหลักสูตรการถ่ายทอดองค์ความรู้สู่แนวทางพัฒนาศักยภาพการเป็นวิทยากรด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยภูมิปัญญาท้องถิ่น สำหรับผู้สูงอายุ และ 2) เพื่อนำเสนอแนวทางในบูรณาการองค์ความรู้จากการสั่งสมประสบการณ์ของผู้สูงอายุ สู่การเป็นวิทยากรด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยการบูรณาการองค์ความรู้จากผลการศึกษาโครงการพัฒนาหลักสูตรการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยภูมิปัญญาท้องถิ่นสำหรับผู้สูงอายุ ต่อเนื่องจากงานวิจัยปีงบประมาณ 2564 และ 2565 ที่ในพื้นที่จริงของชุมชนต้นแบบ 10 พื้นที่ ครอบคลุม 5 ภูมิภาคของประเทศไทย ร่วมกับการศึกษาบทเรียนจากกิจกรรมการอบรมของโครงการฯ ด้วยวิธีการทบทวนหลังปฏิบัติงาน  ผลการศึกษาพบว่า ผู้สูงอายุมีความสนใจในการเรียนการสอน จากประสิทธิผลในการเรียนรู้ ความพร้อมที่จะรับความรู้และสามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันได้จริงเนื่องจากผลการประเมินจากแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียนที่พบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่สามารถทำคะแนนแบบทดสอบหลังเรียนเพิ่มจากแบบทดสอบก่อนเรียนได้มากขึ้น และเมื่อได้รับความรู้เพิ่มเติมจากการเรียนหลักสูตร ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ก็สามารถทำได้คะแนนแบบทดสอบหลังเรียนเพิ่มมากขึ้นที่  จากกิจกรรมการถ่ายทอดองค์ความรู้จากวัยเกษียณสู่วัยกระเตาะ ทำให้สามารถประเมินความรู้และประสบการณ์ของผู้สูงอายุได้ว่า เป็นผู้มีความรู้ความสามารถ มีประสบการณ์ และเป็นผู้นำได้ อีกทั้งผู้สูงอายุยังให้ความร่วมมือในระหว่างการเรียนการสอน มีส่วนร่วมในเกมที่นำมากระตุ้นความทรงจำให้กับผู้สูงอายุ โดยแนวทางการพัฒนาศักยภาพการเป็นวิทยากรด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมโดยภูมิปัญญาท้องถิ่น สำหรับผู้สูงอายุให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ต้องอาศัยความร่วมมือจากโรงเรียนผู้สูงอายุในการสนับสนุนให้นำหลักสูตรไปประยุกต์ใช้ในการเรียนการสอนภายในโรงเรียน ส่งเสริมการพัฒนาศักยภาพในความกล้าแสดงออกของผู้สูงอายุ การสนับสนุนการพัฒนาศักยภาพด้านการประกอบอาชีพให้กับผู้สูงอายุ เพื่อให้เกิดการจ้างงานและสร้างรายได้เพิ่มเติมให้กับผู้สูงอายุ เช่น การศึกษาดูงานชุมชนของผู้สูงอายุพื้นที่อื่น ๆ ที่เป็นต้นแบบ เพื่อให้ผู้สูงอายุได้มองเห็นภาพจริงและสามารถปฏิบัติตามได้ รวมถึงการต่อยอดด้านการนำขยะพลาสติกที่ไม่ใช้แล้วหรือใช้เศษผ้ามาประดิษฐ์เป็นของใช้ต่าง ๆ โดยทำสิ่งของที่เน้นให้เห็นภาพที่เป็นเอกลักษณ์ของชุมชน นับเป็นการสร้างจิตสำนึกที่ดีต่อชุมชนในเรื่องการจัดการสิ่งแวดล้อมและภูมิปัญญาท้องถิ่นอีกด้วย