สำนวนไทยในนวนิยายของศรีบูรพา

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาโครงสร้างภาษาและที่มาของสำนวนไทยในนวนิยายของศรีบูรพา ซึ่งมีกลุ่มตัวอย่างได้แก่ ผลงานวรรณกรรมประเภทนวนิยายของศรีบูรพาที่ประพันธ์ไว้และพิมพ์ครั้งแรกใน ปี พ.ศ.2470-พ.ศ.2500 รวมทั้งสิ้น 15 เรื่อง ผลการศึกษาพบโครงสร้างภาษาของสำนวนทั้งสิ้น 3 ประเภท คือ ประเภทที่เป็นคำ  ประเภทที่เป็นวลีและประเภทที่เป็นประโยค  โดยประเภทที่เป็นคำพบคำเดี่ยวและคำประกอบ ประเภทที่เป็นวลีพบ นามวลี กริยาวลี และ วิเศษณ์วลี ประเภทที่เป็นประโยคพบประโยคที่มีโครงสร้างประกอบด้วยหน่วยสกรรมและหน่วยกรรมตรง, ประโยคที่มีโครงสร้างประกอบด้วยหน่วยประธานและหน่วยอกรรม, ประโยคที่มีโครงสร้างประกอบด้วยหน่วยประธาน หน่วยสกรรมและหน่วยกรรมตรง ในด้านที่มาของสำนวนไทยในนวนิยายของศรีบูรพาพบ 8 ประการ คือ ที่มาจากธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, ความเชื่อ, อวัยวะต่าง ๆ ของมนุษย์, การกระทำหรือความประพฤติของมนุษย์, การประกอบอาชีพเกษตรกรรม, การเล่นหมากรุกและการเล่นพนัน, การบันเทิงและวรรณกรรมต่าง ๆ สำนวนที่ศรีบูรพานำมาใช้จะทำหน้าที่เป็นหน่วยที่มีฐานะเท่าคำคำหนึ่ง และสื่อความหมายถึงสิ่งใดสิ่งหนึ่งในเชิงเปรียบเทียบ   สำนวนส่วนใหญ่มีโครงสร้างภาษาเหมือนสำนวนเดิม  บางสำนวนเปลี่ยนโครงสร้างไปบ้าง และบางสำนวนใช้ในบริบทที่ต่างไป ศรีบูรพานำมาใช้สื่อความหมายได้ตรงตามจุดประสงค์ทั้งยังสอดแทรกคำสอน เสนอแนวคิดทัศนะได้อย่างคมคายชัดเจน สำนวนที่ปรากฏเกิดจากเรื่องราวและที่มาอันสะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิตและสภาพทางสังคมในยุคนั้น อีกทั้งทำให้ทราบว่าสำนวนไทยโดยส่วนใหญ่เกิดจากการที่คนไทยพูดเปรียบเทียบบางสิ่งบางอย่างกับสิ่งใกล้ตัวและสิ่งที่อยู่รอบตัว