จากคาร์ล มาร์กซ์ ถึง บิล เกตส์

ความเป็นไปไม่ได้ของแนวคิดทุนนิยมที่ 'สร้างสรรค์'

บทคัดย่อ

แนวคิดเรื่องทุนนิยมสร้างสรรค์ที่ปรากฏในการกล่าวสุนทรพจน์ของบิล เกตส์ ก่อให้เกิดข้อถกเถียงที่น่าสนใจหลายประการ โดยเฉพาะการเสนอให้บริษัทปรับเปลี่ยนโครงสร้างการลงทุนโดยเน้นพัฒนาพื้นที่ในการยอมรับของผู้บริโภคจากการผลิตสินค้าที่รับใช้ประโยชน์ของส่วนรวม โดยเฉพาะความต้องการของคนในกลุ่มประเทศกำลังพัฒนามากกว่าการมุ่งแสวงหากำไรในตลาดเพียงอย่างเดียว ซึ่งจะสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้กับบริษัทและเกิดการลงทุนที่เป็นประโยชน์ต่อบรรดาผู้ยากไร้ ทำให้ทุนนิยมดูราวกับจะมีใบหน้าที่อ่อนโยนและเต็มไปด้วยความเห็นอกเห็นใจท่ามกลางปัญหาความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจและสังคมที่แบ่งแยกผู้คนให้ออกห่างจากกันทุกที อย่างไรก็ตาม ทุนนิยมที่ไม่แสวงหากำไรจะเกิดขึ้นจริงได้หรือไม่ ข้อน่ากังขานี้เกิดขึ้นเมื่อวิเคราะห์กระบวนการทำงานของทุนที่เกิดในช่วงวิถีของการผลิตตามทัศนะของมาร์กซ์ที่การนำเสนอระบบทุนที่ไม่แสวงหากำไรดูจะเป็นไปได้ยาก เพราะขัดกับกระบวนการภายในของระบบทุนเองที่จำเป็นต้องสะสมทุนเพื่อให้สามารถทำการผลิตซ้ำในการผลิตของช่วงวิถีต่อไปได้ กล่าวอีกนัยหนึ่ง ทุนนิยมไม่ได้เป็นระบบที่อยู่ได้โดยการขูดรีดผู้ที่น่าสงสารมากที่สุดแต่ยังขูดรีดภายในระบบของตนเองเพื่อการผลิตซ้ำของทุนอยู่เสมอ แม้ว่าด้านหนึ่งทุนนิยมจะสร้างความก้าวหน้าหลายประการให้เกิดขึ้นในโลกแต่อีกด้านหนึ่งก็สร้างปัญหาจากการรวมศูนย์ความมั่งคั่งและกีดกันผู้อื่นให้ออกไปจากการระบบ การจะแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นจึงควรเริ่มจากการยอมรับในปัญหาและพยายามวิเคราะห์โดยหนีไปจากกรอบที่ถูกทำให้เชื่อว่าเราไม่สามารถมีชีวิตที่ดีนอกเหนือไปจากระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยมซึ่งจะช่วยให้มีเปิดพื้นที่ใหม่ของความหวังที่จะแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ