การเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมครัวดั้งเดิมสู่ครัวสมัยใหม่ของหมู่บ้านกู่สันตรัตน์

บทคัดย่อ

วานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมครัวของหมู่บ้านกู่สันตรัตน์ อ.นาดูน จ.มหาสารคาม ใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-Depth Inerview) และสังเกตการณ์ในการเก็บข้อมูลครัวเรือนจำนวนทั้งหมด 65 ครัวเรือน  ผลการศึกษาพบว่า ชาวบ้านจะมีพื้นที่ปรุงอาหาร 2 พื้นที่ คือ พื้นที่อยู่อาศัย และท้องไร่ท้องนา ในอดีตพื้นที่ครัวของพื้นที่อยู่อาศัยมีลักษณะเป็นวัฒนธรรมครัวอีสานดั้งเดิม ที่เป็นพื้นที่สำหรับปรุงอาหาร ชาวบ้านไม่มีการสร้างเป็นพื้นที่ครัวหรือกำหนดพื้นที่ใดเป็นพื้นที่โดยเฉพาะและอยู่ภายนอกตัวบ้านเรือน โดยมีเตาเป็นเครื่องหมายที่สำคัญที่แสดงถึงอาณาเขตของพื้นที่ครัวของแต่ละบ้านว่าอยู่ในบริเวณใดของบ้าน และต่อมาในช่วง พ.ศ. 2540 ได้เริ่มมีการเปลี่ยนแปลงไปสู่วัฒนธรรมครัวอีสานสมัยใหม่ที่มีการสร้างพื้นที่ครัวที่กำหนดพื้นที่สำหรับการหุงต้มอย่างแน่นอน โดยมีเตาแก๊สเป็นอุปกรณ์ที่สำคัญ ชาวบ้านใช้ครัวสมัยใหม่ในช่วงที่เร่งรีบเท่านั้น เพราะไม่ต้องการเพิ่มค่าใช้จ่ายในครัวเรือน  อย่างไรก็ตามพบว่า วัฒนธรรมครัวอีสานดั้งเดิมและสมัยใหม่ของหมู่บ้านกู่สันตรัตน์มีความแตกต่างตามฐานะทางเศรษฐกิจ ดังเห็นได้จากตำแหน่งของพื้นที่ครัว ขนาดของพื้นทีครัว ชนิดหรือขนาดของอุปกรณ์เกี่ยวกับการทำครัวและตู้เก็บอาหาร และพื้นที่ครัวมิใช่เป็นพื้นที่กายภาพสำหรับปรุงอาหารเท่านั้น แต่ยังมีความสัมพันธ์กับภาระการทำงานในแต่ละฤดูกาลจึงทำให้ลักษณะและการใช้ครัวมีความแตกต่่างกันออกไปตามฤดูกาล และพื้นที่ครัวเป็นพื้นที่ทางสังคมทำให้การปฏิสัมพันธ์ทางสังคมของสมาชิกในครัวเรือนเครือญาติ และเพื่อนบ้าน เนื่องจากพื้นที่ครัวไม่ได้ปิดมิดชิดและไม่มีความเป็นส่วนตัวเหมือนเช่นกับสังคมเมือง