ปัญหา “จีนในร่มธง” และแนวคิดการจัดตั้งกงสุลจีนประจําสยามสมัยรัชกาลที่ ๕

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษากําเนิด พัฒนาการ และนโยบายของรัฐบาลสยามเกี่ยวกับปัญหา “จีนในร่มธง” ในสมัยรัชกาลที่ ๕ พร้อมศึกษาแนวคิดการจัดตั้งกงสุลจีนประจําสยามที่ปรากฏขึ้นในช่วงเวลาเดียวกัน และมีความเกี่ยวเนื่องกันบางประการ ผลจากการศึกษาพบว่าการเกิดขึ้นของปัญหา “จีนในร่มธง” เป็นผลมาจากทําสนธิสัญญาทางการค้าที่ให้สิทธิในการค้าขายอย่างเสรีและสิทธิสภาพนอกอาณาเขตเหนือแผ่นดินสยามแก่พลเมืองของชาติตะวันตกและคนในบังคับ ทําให้ชาวจีนจํานวนหนึ่งที่หวังจะได้รับสิทธิดังกล่าวอาศัยช่องโหว่ทางกฎหมายสมัครเข้าอยู่ในบังคับตะวันตก เกิดเป็นกลุ่ม “จีนในร่มธง” ที่ก่อปัญหาและความยุ่งยากหลายประการแก่รัฐบาลสยาม อย่างไรก็ตาม ยังมีพ่อค้าจีนอีกจํานวนหนึ่งที่มีความเห็นต่างได้เสนอข้อเรียกร้องใน รัฐบาลจีนตั้งสถานกงสุลประจําสยามเพื่อที่จะได้รับการคุ้มครองโดยตรงไม่ต้องเข้าเป็นคนในบังคับตะวันตก ข้อเรียกร้องดังกล่าวสอดคล้องกับแนวคิดของขุนนางผู้ใหญ่ในราชสํานักชิงที่กําลังพิจารณาจัดตั้งสถานกงสุลยังดินแดนต่าง ๆ เพื่อคุ้มครองและอาศัยประโยชน์ทางเศรษฐกิจจากชาวจีนโพ้นทะเล โดยมีสยามเป็นเป้าหมายสําคัญแห่งหนึ่ง อย่างไรก็ตาม ด้วยเหตุปัจจัยหลายประการแนวคิดของการจัดตั้งกงสุลจีนประจําสยามต้องยุติลงโดยปราศจากความสําเร็จใด ๆ แต่กรณีดังกล่าวก็นับเป็นส่วนหนึ่งของหน้าประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับจีนที่ควรค่าแก่การศึกษา