สยามกับปัตตานีในสมัยรัชกาลที่ ๑-๒ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ : การทําความเข้าใจเกี่ยวกับสงคราม และการแบ่งแยกปัตตานีออกเป็นเจ็ดหัวเมือง

บทคัดย่อ

บทความนี้ศึกษาความขัดแย้งระหว่างสยามกับปัตตานีในสมัยรัชกาลที่ ๑-๒ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ซึ่งนําไปสู่การแบ่งแยกรัฐปัตตานีออกเป็นเจ็ดหัวเมือง โดยมีคําถามหลักว่า “ทําไม” ทัศนคติและวิธีคิดของผู้นําสยามจึงก่อให้เกิดนโยบายที่ถือได้ว่าเป็นจุดเปลี่ยนสําคัญต่อระบบความสัมพันธ์แบบรัฐบรรณาการระหว่างสยามกับปัตตานีซึ่งดําเนินมาหลายศตวรรษ ผลจากการศึกษาพบว่าเมื่อมองจากบริบทความมั่นคงของราชอาณาจักรและราชวงศ์ซึ่งเป็นภารกิจสําคัญสูงสุดของราชวงศ์จักรีในระยะเริ่มแรกของการก่อตั้ง สถานการณ์ความแตกแยกภายในรัฐ หรือ ‘กราจาอัน’ ปัตตานี้ไม่สอดรับกับเป้าประสงค์ นโยบายและวิธีปฏิบัติที่สยามใช้ในการกระชับอํานาจของกรุงเทพฯเหนือบริเวณคาบสมุทรมลายู ทั้งในส่วนของหัวเมืองทางใต้ของสยามและรัฐประเทศราชมลายู รัฐปัตตานีในขณะนั้นมีทั้งความอ่อนแอและความแข็งแกร่งในแบบที่สยามไม่ต้องการ อ่อนแอเพราะมีความแตกแยกภายในรัฐและขาดผู้นําที่สยามยอมรับ แข็งแกร่งเพราะมีสํานึกของการต่อสู้ ปัตตานีจึงกลายเป็นปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วนโดยมาตรการที่สยามเห็นว่าน่าจะแก้ปัญหาได้อย่างถาวร ผลจากการศึกษาอาจจะไม่ได้เปลี่ยนแปลงองค์ความรู้ว่าอะไรเกิดขึ้นกับรัฐปัตตานีในสมัยรัชกาลที่ ๑ และ ๒ แห่งกรุง รัตนโกสินทร์ แต่น่าจะให้คําตอบต่อคําถามว่า “ทําไม” ได้มากขึ้น