การสถาปนาอำนาจรัฐในพุทธจักร ของราชสำนักสยามผ่านการแต่งตั้งสมณศักดิ์ พ.ศ.2325-2445

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสถาปนาอำนาจรัฐในพุทธจักรของราชสำนักสยามผ่านการแต่งตั้งสมณศักดิ์ ตั้งแต่ พ.ศ.2325-2445 ผลการศึกษาพบว่า ราชสำนักสยามประสบความสำเร็จในการสร้างความเข้มแข็งให้แก่อาณาจักรและการกระชับอำนาจของราชสำนักโดยการจัดกิจการพุทธศาสนาเป็นปฏิสัมพันธ์ระหว่างราชสำนักสยามกับพุทธจักรโดยเฉพาะคณะสงฆ์ซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องตลอดช่วงต้นรัตนโกสินทร์ อันเป็นความคิดของราชสำนักสยามในการควบคุมดูแลกิจการพุทธศาสนาอย่างใกล้ชิดเพื่อให้เป็นกระบวนการหนึ่งในการสร้างรัฐ ราชสำนักสยามในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกฯ ใช้การแต่งตั้งสมณศักดิ์ให้กับคณะสงฆ์เพื่อสร้างเครือข่ายทางการเมืองในพุทธจักร โดยมีสมเด็จพระสังฆราชและพระราชาคณะชั้นผู้ใหญ่เป็นศาสนบุคคลของฝ่ายอาณาจักรที่ช่วยสนับสนุนกิจการของราชสำนัก ครั้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ราชสำนักสยามสถาปนาพระบรมวงศานุวงศ์ที่ทรงผนวชขึ้นเป็นพระราชาคณะชั้นผู้ใหญ่เพื่อบริหารจัดการคณะสงฆ์จนราชสำนักสยามสามารถสถาปนาอำนาจรัฐเหนือพุทธจักรได้สำเร็จโดยการประกาศใช้พระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ.121 (พ.ศ.2445) ของราชสำนักสยาม ซึ่งถือได้ว่าเป็นผลมวลรวมของกระบวนการเปลี่ยนแปลงที่ราชสำนักสยามดำเนินการอย่างต่อเนื่องและถือว่าเป็นความสำเร็จในการดึงอำนาจการปกครองคณะสงฆ์เข้าสู่ศูนย์กลางเช่นเดียวกับการปฏิรูปทางการ
เมืองการปกครองที่เกิดขึ้นในช่วงระยะเวลาเดียวกันของราชสำนักสยาม