กระบวนการหาตัวผู้หมิ่นประมาททางออนไลน์โดยนิรนามภายใต้กฎหมายไทย:  ข้อเสนอในการแก้ไขกฎหมาย

ชีวิน มัลลิกะมาลย์

ผู้แต่ง

ชีวิน มัลลิกะมาลย์ ภาควิชานิติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

คำสำคัญ:

หมิ่นประมาท, หมิ่นประมาทโดยนิรนาม, การหาตัวผู้กระทำผิดออนไลน์, พนักงานเจ้าหน้าที่, ผู้ให้บริการ

บทคัดย่อ

กฎหมายหมิ่นประมาทของประเทศไทยไม่สามารถคุ้มครองสิทธิในชื่อเสียงของผู้เสียหายได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากผู้เสียหายถูกหมิ่นประมาททางออนไลน์โดยนิรนาม เพราะผู้เสียหายไม่ทราบว่าใครคือบุคคลที่หมิ่นประมาท ในการหาตัวผู้หมิ่นประมาท ผู้เสียหายต้องอาศัยกระบวนการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 (และที่แก้ไขเพิ่มเติม) จากการวิเคราะห์กระบวนการนี้ บทความนี้พบว่าพนักงานเจ้าหน้าที่ตาม พ.ร.บ. ความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ฯ มีอำนาจเรียกข้อมูลจากผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตเพื่อระบุตัวผู้กระทำผิดซึ่งสามารถใช้ในการหาตัวผู้หมิ่นประมาทได้ แต่บทความนี้เห็นว่า กระบวนการนี้มีปัญหาในทางปฏิบัติ เช่น พนักงานเจ้าหน้าที่ ฯ มีจำนวนไม่เพียงพอในการดำเนินคดีหมิ่นประมาท บทความนี้ได้เสนอทางแก้ไขจากการเปรียบเทียบแนวทางของกฎหมายไทยกับแนวทางของกฎหมายสหรัฐอเมริกา ซึ่งให้สิทธิผู้เสียหายร้องขอให้ศาลสั่งให้ผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตเปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับผู้หมิ่นประมาทโดยนิรนามได้โดยตรง ตามแนวทางของกฎหมายสหรัฐอเมริกานี้ ศาลต้องชั่งน้ำหนักว่าจะให้ความสำคัญกับสิทธิในชื่อเสียงของผู้เสียหายหรือเสรีภาพในการสื่อสารของผู้ใช้อินเทอร์เน็ตโดยนิรนามมากกว่ากัน เพราะกฎหมายสหรัฐอเมริการับรองการสื่อสารโดยนิรนามในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของเสรีภาพในการสื่อสารที่ได้รับความคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญ บทความนี้จึงได้เสนอให้กฎหมายไทยนำแนวทางนี้มาใช้โดยการแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 18 ของ พ.ร.บ. ความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ฯ และบทความนี้ยังเห็นว่าแนวทางนี้สามารถแก้ปัญหาทางปฏิบัติข้างต้นได้ เพราะผู้เสียหายสามารถร้องขอต่อศาลยุติธรรมของไทยเพื่อมีคำสั่งให้ผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตเปิดเผยตัวตนของผู้หมิ่นประมาทได้โดยตรง โดยไม่ต้องอาศัยอำนาจของพนักงานเจ้าหน้าที่ ฯ

เอกสารอ้างอิง

จิตติ ติงศภัทิย์, คำอธิบายประมวลกฎหมายอาญา ภาค 2 ตอน 2 และภาค 3 (พิมพ์ครั้งที่ 7 เพชรรุ่ง 2554)

คณาธิป ทองรวีวงศ์, ‘สิทธิในการสื่อสารข้อมูลออนไลน์โดยนิรนามของพลเมือง’ (2558) 8(2) วารสารนิติสังคมศาสตร์

สุเนติ คงเทพ, กฎหมายเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ (พิมพ์ครั้งที่ 2 มังกู๊ด ดิจิตอลเพรส 2561)

สุรเชษฐ ชาติชาคร, ‘ปัญหาการจัดเก็บและการได้มาซึ่งข้อมูลจราจรทางคอมพิวเตอร์เพื่อนำไปใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีละเมิดลิขสิทธิ์ทางอินเทอร์เน็ต’ (วิทยานิพนธ์ นิติศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยกรุงเทพ 2557)

สราวุธ ปิติยาศักดิ์, คำอธิบาย พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 และ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2560 พร้อมด้วยประกาศกระทรวงที่เกี่ยวข้อง (พิมพ์ครั้งที่ 3 นิติธรรม 2565)

Arbatman L and Villasenor J, ‘Anonymous Expression and “Unmasking” in Civil and Criminal Proceedings’ (2021) 23 Minnesota Journal of Law, Science and Technology 77

Article19, ‘Thailand Computer Crime Act’ (Article19, January 2017) <https://www.article19.org/data/files/medialibrary/38615/Analysis-Thailand-Computer-Crime-Act-31-Jan-17.pdf> accessed 11 August 2025

Brenner SW, ‘Should Online Defamation Be Criminalized?’ (SSRN, April 2007) <https://ssrn.com/abstract=982418> accessed 22 April 2026

Cheurprakobkit S and Lerwongrat K, ‘Criminal justice officials’ attitudes towards addressing computer crimes in Thailand: Difficulties and recommendations’ (2025) 28 Trends Organ Crim 293

Chilson JL, ‘Unmasking John Doe: Setting a Standard for Discovery in Anonymous Internet Defamation Cases’ (2009) 95 Virginia Law Review 389

Dickinson GM, ‘Section 230: A Juridical History’ (2024) 28 Stanford Technology Law Review 1

Ghazi-Tehrani A, ‘The Current State of Cybercrime in Thailand: Legal, Technological and Economic Barriers to Effective Law Enforcement’ (2015) 1(2) Social Science Asia 1

Gleicher N, ‘John Doe Subpoenas: Toward a Consistent Legal Standard’ (2008) 118 Yale Law Journal 320

OECD, ‘The Role of Internet Intermediaries in Advancing Public Policy Objectives’ (OECD Publishing 2011)

Pantazis A, ‘Zeran v America Online, Inc: Insulating Internet Service Providers from Defamation Liability’ (1999) 34 Wake Forest Law Review 531

Shuntich SL and Vogel KA, ‘Doe Hunting: A How-To Guide for Uncovering John Doe Defendants in Anonymous Online Defamation Suits’ (2018) 35 Computer and Internet Lawyer 17

Steiner P, ‘On the Internet, nobody knows you’re a dog’ (Cartoon) The New Yorker (New York, 5 July 1993) 61

Tiprapakool E and others, ‘Model of Cyber Crime Investigation in Thailand: Fraudulent Cases’ (2021) 12(6) TOJQI 9365

Watkins D and Burton M (eds), Research Methods in Law (Routledge 2013)

เว็บไซต์

The Opener, ‘มหากาพย์ 'บริษัทไทย' ฟ้อง 'อานดี้ ฮอลล์' นักสิทธิแรงงานชาวอังกฤษ’ (The Opener, 11 พฤษภาคม 2564) <https://theopener.co.th/node/211> สืบค้นวันที่ 11 สิงหาคม 2568

‘กามิน แจ้งความตำรวจไซเบอร์ เอาผิดเว็บไซต์-เพจอวตาร’ (One31, 28 มีนาคม 2568) <https://www.one31.net/news/detail/74614> สืบค้นวันที่ 11 สิงหาคม 2568

‘บันทึกสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา เรื่อง อำนาจของเจ้าพนักงานตำรวจในการปิดกั้นเว็บไซต์ที่ไม่เหมาะสมทางอินเทอร์เน็ต และของพนักงานสอบสวนตามมาตรา 132’ (คณะกรรมการพัฒนากฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, 2549) <https://www.lawreform.go.th/uploads/files/news424.pdf> สืบค้นวันที่ 11 สิงหาคม 2568