ปัญหาการคุ้มครองแรงงานในรูปแบบการจ้างงานแพลตฟอร์ม (Gig Economy)

บทคัดย่อ

การเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจดิจิทัลได้ก่อให้เกิดรูปแบบการจ้างงานผ่านแพลตฟอร์ม (Gig Economy) ซึ่งมีลักษณะยืดหยุ่นและแตกต่างจากความสัมพันธ์ทางแรงงานแบบดั้งเดิม ส่งผลให้เกิดปัญหาสำคัญเกี่ยวกับการคุ้มครองแรงงาน เนื่องจากกฎหมายแรงงานไทยยังคงยึดโยงกับแนวคิดความเป็น “ลูกจ้าง” ในลักษณะดั้งเดิมที่เน้นการบังคับบัญชาโดยตรงและความสัมพันธ์เชิงสัญญาเป็นหลัก จึงไม่สามารถครอบคลุมแรงงานแพลตฟอร์มได้อย่างเพียงพอ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะและสถานะทางกฎหมายของแรงงานแพลตฟอร์ม วิเคราะห์ปัญหาช่องว่างทางกฎหมายในการคุ้มครองแรงงานในประเทศไทย และศึกษาเปรียบเทียบแนวทางทางกฎหมายของต่างประเทศ เพื่อนำไปสู่การเสนอแนะแนวทางในการพัฒนากฎหมายแรงงานให้สอดคล้องกับบริบทของเศรษฐกิจดิจิทัล การวิจัยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) เป็นหลัก ผ่านการวิเคราะห์บทบัญญัติกฎหมายไทย กฎหมายต่างประเทศ และเอกสารทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการตีความทางกฎหมาย

ผลการศึกษาพบว่า แม้แรงงานแพลตฟอร์มจะถูกจัดให้เป็นผู้ประกอบอาชีพอิสระ แต่ในทางข้อเท็จจริงกลับมีลักษณะการทำงานที่อยู่ภายใต้การควบคุมของแพลตฟอร์มผ่านระบบอัลกอริทึม ซึ่งสะท้อนถึงความสัมพันธ์เชิงพึ่งพิงและการควบคุมที่ใกล้เคียงกับความเป็นลูกจ้าง อย่างไรก็ตาม กฎหมายแรงงานไทยยังไม่สามารถรองรับลักษณะดังกล่าวได้ ส่งผลให้แรงงานแพลตฟอร์มไม่สามารถเข้าถึงสิทธิแรงงานขั้นพื้นฐานและหลักประกันทางสังคมได้อย่างเหมาะสม อันก่อให้เกิดช่องว่างทางกฎหมายและความไม่เป็นธรรมในระบบแรงงาน นอกจากนี้ การศึกษากฎหมายเปรียบเทียบพบว่า หลายประเทศได้พัฒนาแนวทางการคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์มโดยมุ่งเน้นสาระของความสัมพันธ์ทางแรงงานมากกว่ารูปแบบทางกฎหมาย และมีการกำหนดมาตรการคุ้มครองแรงงานในรูปแบบใหม่ที่ยืดหยุ่น ดังนั้น การศึกษานี้เสนอว่า ประเทศไทยควรปรับปรุงกฎหมายแรงงานโดยขยายเกณฑ์การพิจารณาสถานะของแรงงานให้สอดคล้องกับข้อเท็จจริงของการทำงาน กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำในการคุ้มครองแรงงานโดยไม่ผูกติดกับสถานะทางนิติสัมพันธ์ และพัฒนากลไกกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล รวมทั้งระบบหลักประกันทางสังคมให้ครอบคลุมแรงงานแพลตฟอร์ม เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมและความยั่งยืนในระบบแรงงานภายใต้บริบทของเศรษฐกิจดิจิทัล