ข่าวลือบนทวิตเตอร์: การไหลเวียนของข้อมูลข่าวสารในห้วงของการเปลี่ยนผ่านทางสังคม-การเมืองในประเทศไทย
คำสำคัญ:
ข่าวลือ, สื่อสังคมออนไลน์, ทวิตเตอร์, รัฐประหาร 22 พฤษภาคม 2557บทคัดย่อ
บทความนี้นำเสนอประเด็นอภิปรายเกี่ยวกับปรากฏการณ์ข่าวลือบนสื่อสังคมออนไลน์ ในบริบทของการเปลี่ยนผ่านทางสังคม-การเมืองในประเทศไทย จากการประมวลข้อมูลข่าวลือที่เป็นกรณีศึกษาบนทวิตเตอร์ในช่วงเวลาตั้งแต่รัฐประหาร พ.ศ. 2557 จนถึง พ.ศ. 2559 พบว่าแบบแผนการไหลเวียนของข่าวลือในสื่อสังคมออนไลน์สะท้อนถึงบริบททางการสื่อสารที่ทั้งสื่อกระแสหลักและสื่อทางเลือกมีเสรีภาพจำกัดในการนำเสนอข้อมูลข่าวสารในประเด็นที่สาธารณชนสนใจ ข่าวลือส่วนใหญ่มีแหล่งที่มาจากบัญชีผู้ใช้งานของบุคคลทั่วไป แต่มักจะแพร่กระจายอย่างรวดเร็วและกว้างขวางเมื่อได้รับการอ้างถึงหรือส่งต่อโดยบัญชีผู้ใช้งานที่เป็นบุคคลสาธารณะหรือผู้มีอิทธิพลทางความคิดในโลกออนไลน์ วงจรชีวิตของข่าวลือขึ้นอยู่กับระยะเวลาในการตรวจสอบและนำเสนอข้อมูลเพื่อยืนยันข้อเท็จจริงหรือแก้ไขข้อมูลเท็จของข่าวลือนั้นๆ แต่ด้วยปัจจัยเชิงเทคโนโลยีของสื่อดิจิทัลทำให้ข่าวลือสามารถกลับมาเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจในวงกว้างได้อีกครั้ง ทั้งนี้ การรักษาสมดุลของบทบาทของกลุ่มผู้นำเสนอข้อมูลข่าวสารต่างๆ จึงมีส่วนสำคัญในการนำเสนอทางเลือกให้กับสังคมในการรับรู้ข้อมูลข่าวสารที่นอกเหนือไปจากข่าวลือ
เอกสารอ้างอิง
ชวรัตน์ เชิดชัย. 2527. การสื่อสารและสาธารณมติ. กรุงเทพฯ: คณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
พิจิตรา สึคาโมโต้ และ พีรพล เวทีกูล. 2560. “ข่าวลือท่ามกลางวิกฤตการณ์การเมืองในสื่อใหม่: กรณีศึกษาทวิตเตอร์ในวิกฤตการณ์การเมืองปี 2557.” (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย. (เอกสารอยู่ระหว่างจัดทำ).
เอกสารภาษาอังกฤษ
Ahern, Kenneth R., and Denis Sosyura. 2015. “Rumor Has It: Sensationalism in Finanical Media.” The Review of Financial Studies 28(7): 2050–2093.
boyd, danah* and Kate Crawford. 2012. “Critical Questions for Big Data: Provocations for a cultural, technological, and scholarly phenomenon.” Information, Communication & Society 15(5): 662-679.
Berinsky, Adam J. 2017. “Rumors and Health Care Reform: Experiments in Political Misinformation.” British Journal of Political Science. 47(2): 241-262.
Burrows, Roger and Mike Savage. 2014. “After the Crisis? Big data and the methodological challenges of empirical sociology.” Big Data & Society 1(1): 1-6.
DiFonzo, Nicholas, Prashant Bordia, and Ralph L. Rosnow. 1994. “Reining in Rumors.” Organizational Dynamics 23: 47-62.
Hovland, Carl I., Irving L. Janis, and Harold H. Kelley. 1953. Communication and Persuasion : psychological studies of opinion change. New Haven: Yale University Press.
Huang, Haifeng. 2015. "A War of (Mis)Information: The political effects of rumor and rebuttals in an authoritarian country." British Journal of Political Science 47(2): 283-311.
Pruskus, Valdas. 2009. “Purpose and Vitaltity of Rumours: Political aspects.” Coactivity: Philosophy, communication 17(1): 29-40.
Wathen, C. Nadine and Jacquelyn Burkell. 2001. Believe It or Not: Factors influencing credibility on the web. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 53(2): 134-144.
* สะกดด้วยอักษรตัวพิมพ์เล็กตามการสะกดชื่อและนามสกุลอย่างเป็นทางการของผู้เขียน
เอกสารออนไลน์
สำนักยุทธศาสตร์ สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (องค์การมหาชน) กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. 2560. รายงานผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2560. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (องค์การมหาชน). สืบค้นเมื่อ 5 ตุลาคม 2560. https://www.etda.or.th/publishing-detail/thailand-internet-user-profile-2017.html.
Kwon, Sejeong, Meeyoung Cha, Kyomin Jung, Wei Chen, and Cajun Wang. 2013. “Prominent Features of Rumor Propagation in Online Social Media.” In IEEE 13th International Conference on Data Mining, edited by Hui Xiong, George Karypis, Bhavani Thuraisingham, Diane Cook, and Xindong Wu, 1103 - 1108. Los Alamitos, CA: IEEE Computer Society. Accessed October 5, 2017. doi:10.1109/ICDM.2013.61
Zubiaga Arkaitz, Maria Liakata, Rob Procter, Geraldine Wong Sak Hoi, and Peter Tolmie. 2016 “Analysing How People Orient to and Spread Rumours in Social Media by Looking at Conversational Threads.” PLoS ONE 11(3): e0150989. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0150989
