“โลกพันทาง” ของลุ่มน้ำ ปลา และผู้คน แห่งบ้านกง อำเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย: มุมมองเชิงภูมิศาสตร์มนุษย์

บทคัดย่อ

บทความนี้นำเสนอประเด็นอภิปรายผ่านการเชื่อมโยงกรอบแนวคิดทางภูมิศาสตร์มนุษย์ว่าด้วย “โลกพันทาง” กับข้อมูลเชิงประจักษ์จากงานศึกษาว่าด้วยเครือข่ายสินค้าปลาน้ำจืดในพื้นที่ลุ่มน้ำยม บริเวณบ้านกง ตำบลกง อำเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย โดยเสนอว่าสินค้าปลาน้ำจืดเป็น “วัฒนธรรมชาติ” ในโลกพันทางที่มีภูมิศาสตร์ พัวพัน และเชื่อมต่อข้ามพรมแดนกับสรรพสิ่งที่อยู่ในและนอกชุมชนบ้านกง บทความแสดงให้เห็นการปะทะสังสรรค์ระหว่างผู้กระทำใน “โลก” อันหลากหลาย ได้แก่ โลกของลุ่มน้ำยม ปลา และพรานปลาบ้านกง โลกของกรมประมง โลกของกรมชลประทาน และโลกของผู้รับซื้อปลาและผู้แปรรูปปลา แต่ละโลกมีปฏิบัติการที่สัมพันธ์กับปลาไม่เหมือนกัน อีกทั้งยังอยู่ภายใต้เงื่อนไขทางสังคมเศรษฐกิจและภัยพิบัติทางธรรมชาติ เช่นน้ำท่วมและน้ำแล้ง ซึ่งประกอบกันเป็นเครือข่ายสินค้าปลาน้ำจืดแห่งบ้านกง และในขณะเดียวกัน รูปแบบ ความหมายและสถานะของปลาที่เลื่อนไหลตามพื้นที่นั้น ก็ย้อนกลับมาเป็นเงื่อนไขในการจัดรูปแบบสิ่งที่ประกอบสร้างตัวมันขึ้นมา เครือข่ายสินค้าปลาน้ำจืดแห่งบ้านกงจึงมีความเป็นพหูพจน์และอยู่ในสภาวะกลายเป็นอย่างไม่มีสิ้นสุด