จากรูปแบบเหมาโหลสู่การมีส่วนร่วมของชุมชนและกลไกอภิบาลสุขภาพ ในการจัดบริการปฐมภูมิของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหลังการถ่ายโอนภารกิจไปสู่องค์การบริหารส่วนจังหวัด

บทคัดย่อ

การถ่ายโอนภารกิจโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ไปสังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงบริบทเชิงสถาบันและระบบจัดการสุขภาพชุมชนครั้งสำคัญของไทย จากการให้บริการสุขภาพปฐมภูมิภายใต้มาตรฐานเดียวกันในสังกัดกระทรวงสาธารณสุขไปสู่ความเป็นอิสระในการกำหนดรูปแบบการให้บริการสุขภาพที่หลากหลายตามความต้องการของประชาชนและสถานการณ์ด้านสุขภาพของแต่ละพื้นที่ การวิจัยชิ้นนี้จึงต้องการวิเคราะห์ว่า บริบทเชิงสถาบันที่เปลี่ยนไปของ รพ.สต. สามารถส่งเสริมให้เกิดการมีส่วนร่วมของประชาชนในการอภิบาลสุขภาพชุมชนหรือไม่อย่างไร การวิจัยนี้ดำเนินการทดลองพัฒนาระบบจัดการสุขภาพ (Management Sandbox) ใน รพ.สต. จำนวน 12 แห่ง ซึ่งอยู่ในสังกัด อบจ. 6 แห่ง ผลการทดลองพบว่าบริบทการกระจายอำนาจทำให้เกิดนวัตกรรมบริการสุขภาพที่หลากหลายตามบริบทของพื้นที่ ภาคประชาชนสามารถมีส่วนร่วมในการอภิบาลสุขภาพชุมชนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ การวิเคราะห์สถานการณ์ด้านสุขภาพ การกำหนดประเด็นสำคัญที่ต้องการแก้ไข การออกแบบระบบปฏิบัติการใหม่ด้านสุขภาพชุมชน และการมีส่วนร่วมในการติดตามผล การศึกษานี้บ่งชี้ว่าการถ่ายโอนภารกิจ รพ.สต. ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อการส่งเสริมสุขภาพของประชาชน เนื่องจากสามารถจัดระบบการให้บริการที่สอดคล้องกับสภาพปัญหาของแต่ละพื้นที่ได้ยืดหยุ่นกว่าเดิม ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จึงควรขจัดอุปสรรคที่เกิดขึ้น และร่วมผลักดันให้การถ่ายโอนภารกิจ รพ.สต. ขยายตัวในวงกว้างต่อไป