เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน

บทคัดย่อ

เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนเป็นวรรณคดีที่มีเค้าจากเรื่องจริงในสมัยอยุธยา ได้พัฒนาเป็นนิทานอันเป็นวรรณกรรมชาวบ้าน และต่อมาจึงได้พัฒนาจากวรรณกรรมชาวบ้านมาเป็นวรรณคดีราชสำนักตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๒ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พิมพ์ครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ ๕ โดยโรงพิมพ์หมอสมิท ใน พ.ศ. ๒๔๖๐ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงชำระวรรณคดีเรื่องนี้และจัดพิมพ์รวม ๔๓ ตอน เรียกว่าเป็นเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ ซึ่งเป็นฉบับแบบแผนมาจนทุกวันนี้ 

กระทรวงศึกษาธิการ คัดเลือกเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนตอนกำเนิดพลายงามและตอนขุนช้างถวายฎีกามาเป็นแบบเรียนของนักเรียนชั้นมัธยมต้นและมัธยมปลาย บทความนี้มีจุดมุ่งหมายที่จะวิเคราะห์คุณค่าของเรื่องขุนช้าง ขุนแผน ๒ ตอนนี้ 

ตอนกำเนิดพลายงาม แสดงการปะทะกันของอารมณ์รักและอารมณ์เกลียดชังอย่างน่าตื่นเต้น ตัวละครมีบุคลิกโดดเด่นชัดเจน แสดงภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมอย่างน่าสนใจ มีความไพเราะงดงามทางวรรณศิลป์สมกับเป็น ฝีมือการแต่งของสุนทรภู่ 

ตอนขุนช้างถวายฎีกา ซึ่งไม่ทราบว่าใครเป็นผู้แต่ง ได้รับยกย่องว่าเป็นตอนที่แต่งดีที่สุดตอนหนึ่ง ตอนนี้แสดงเหตุการณ์ก่อนถึงจุดสุดยอดของเรื่อง คือประหารนางวันทอง แก่นสำคัญของเรื่องคือการแสดงอำนาจของเพศชายและการแสดงชะตากรรมของนางวันทองอันเกิดจากคำพูดที่แสดงความจริงใจของเธอ ตอนนี้แสดงภูมิปัญญาและคุณค่าทางวรรณศิลป์เช่นเดียวกันตอนอื่น ๆ วรรณคดีเรื่องขุนช้างขุนแผนจึงโดดเด่นสมกับเป็นเพชรน้ำเอกแห่งวรรณคดีไทย