การศึกษาระเบียบกองทัพบกว่าด้วยการตรวจเลือกทหารกองประจำการในมิติของการบังคับใช้และแนวทางปฏิบัติของหน่วยตรวจเลือกทหารกองประจำการ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ได้ศึกษาระเบียบกองทัพบกว่าด้วยการตรวจเลือกทหารกองเกินเข้ารับราชการทหารกองประจำการ ในมิติของการบังคับใช้เชิงกฎหมายและแนวทางปฏิบัติจริงในระดับพื้นที่ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระเบียบที่เป็นลายลักษณ์อักษรกับการดำเนินงานของเจ้าหน้าที่ตรวจเลือกทหาร และเสนอแนวทางการปรับปรุงทั้งด้านเนื้อหาและกลไกการดำเนินงานให้มีความเป็นธรรม โปร่งใส และมีประสิทธิภาพ จากการศึกษาพบว่า ระเบียบกองทัพบกเป็นกลไกสำคัญที่แปลงเจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติรับราชการทหาร
พ.ศ. 2497 ให้เกิดผลในทางปฏิบัติอย่างมีระบบ โดยกำหนดกระบวนการตรวจเลือกไว้ชัดเจนตั้งแต่ขั้นตอนก่อน ระหว่าง และหลังการตรวจเลือก รวมถึงการจัดจำพวกผู้เข้ารับการตรวจเลือกตามหลักเกณฑ์ด้านสุขภาพ อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ เจ้าหน้าที่ตรวจเลือกมักต้องใช้ดุลพินิจในกรณีที่สถานการณ์ไม่ตรงตามแบบแผน เช่น กรณีโรคเรื้อรัง ความพิการ หรือภาวะเพศสภาพ ซึ่งนำไปสู่ความแปรผันของแนวปฏิบัติในแต่ละพื้นที่ และยังได้นำเสนอโมเดลสามมิติแห่งความยุติธรรม (Legal, Operational, Civic) เพื่อสะท้อนว่าความยุติธรรมในระบบตรวจเลือกต้องอาศัยการบูรณาการระหว่างกฎหมาย การปฏิบัติของเจ้าหน้าที่ และกลไกการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยมีข้อเสนอแนะเชิงระบบ ได้แก่ การปรับปรุงระเบียบให้ครอบคลุมสถานการณ์ซับซ้อน การพัฒนาการฝึกอบรมคณะกรรมการตรวจเลือกให้เข้าใจระเบียบเชิงลึก และการสร้างกลไกความโปร่งใสที่สามารถตรวจสอบได้จากทั้งภายในและภายนอก ท้ายของบทความยังได้เสนอแนวทางสำคัญเพื่อสร้างความเชื่อมั่นร่วมในระบบตรวจเลือก ที่สามารถนำไปใช้เป็นกรอบแนวคิดในการพัฒนาระบบการตรวจเลือกทหารให้สอดคล้องกับหลักนิติธรรมและหลักสิทธิมนุษยชนในสังคมประชาธิปไตยร่วมสมัยอย่างยั่งยืนด้วย