การศึกษาเปรียบเทียบอำนาจสอบสวนของสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์ไทย สหรัฐอเมริกา และเยอรมนี : บทวิพากษ์ตามหลักนิติธรรมและหลักการถ่วงดุลอำนาจ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอำนาจการสอบสวนของสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ไทย ภายใต้ร่างกฎหมายใหม่ สามารถดำเนินการสอบสวนความผิดอาญาในคดีที่มีผลกระทบสูง ต่อตลาดทุนได้โดยตรง ซึ่งเป็นประเด็นที่มีการวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวาง เนื่องจากเสี่ยงที่จะกระทบต่อหลักนิติธรรม หลักการถ่วงดุลอำนาจ และการคุ้มครองสิทธิของผู้ถูกกล่าวหา เพื่อให้ได้กรอบการพิจารณาทางเลือกเชิงกฎหมายที่ชัดเจน การศึกษานี้จึงใช้วิธีวิเคราะห์เอกสารและเปรียบเทียบเชิงระบบกับแบบแผนการกำกับดูแลในระดับสากล คือ คณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์สหรัฐอเมริกา และสำนักงานกำกับการเงินแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี (BaFin) ผลการศึกษา คือ ทั้ง U.S. SEC และ BaFin ล้วนยึดถือหลักการแยกบทบาทเชิงหน้าที่ โดย BaFin ในเยอรมนีจะส่งคดีอาญาให้พนักงานอัยการดำเนินการทันที และ U.S. SEC จะเน้นการบังคับใช้กฎหมายแพ่ง/ปกครอง แต่เมื่อพบมูลอาญาจะส่งต่อให้กระทรวงยุติธรรม (DOJ) ดำเนินคดีภายใต้กลไกการสอบสวนคู่ขนาน ซึ่งการแยกบทบาทดังกล่าวถือเป็นการวางกลไกถ่วงดุลอำนาจ ที่ทำให้กระบวนการมีความเป็นกลาง ตรวจสอบได้ และลดความเสี่ยงจากการรวมศูนย์อำนาจ ในขณะที่โมเดลไทยจะมุ่งเน้นเพิ่มประสิทธิภาพและความรวดเร็วในการดำเนินคดี แต่เสี่ยงต่อความไม่ชัดเจนของขอบเขตอำนาจ และอาจนำไปสู่การใช้อำนาจเกินขอบเขตหากขาดกลไกกำกับที่เพียงพอ บทความนี้จึงเสนอแนวทางแก้ไขที่เป็นรูปธรรมและเน้นการสร้างสมดุลเชิงสถาบัน โดยครอบคลุมมิติเชิงนิติศาสตร์และเชิงนโยบาย อาทิ การกำหนดนิยามคดี High Impact และขอบเขตอำนาจที่ชัดเจน การบังคับใช้ให้คำสั่งที่กระทบสิทธิขั้นพื้นฐานต้องได้รับอนุญาตจากศาล การจัดตั้งคณะกรรมการอิสระเพื่อกลั่นกรองสำนวนคดีก่อนส่งอัยการและการวางกำแพงหน้าที่ที่แข็งแกร่งภายใน เพื่อแยกงานสอบสวนออกจากงานกำกับดูแล ซึ่งมาตรการเหล่านี้ มีความจำเป็นอย่างยิ่งในการคงไว้ซึ่งความโปร่งใส ความเป็นธรรม และความเชื่อมั่นของนักลงทุนต่อเสถียรภาพของตลาดทุนไทย