นวัตกรรมการพัฒนากระบวนการย้อมสีพันธุ์ไม้ท้องถิ่นผ้าไหมพื้นเมืองโคราชอย่างครบวงจร

เบญญาภา อัจฉฤกษ์; ชุติพนธ์ วงษ์อมรวิทย์

ผู้แต่ง

เบญญาภา อัจฉฤกษ์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ชุติพนธ์ วงษ์อมรวิทย์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

นวัตกรรมการพัฒนา, กระบวนการย้อมสี, พันธ์ไม้ท้องถิ่น, ผ้าไหมพื้นเมืองโคราช

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาวิธีการสกัดสีพันธุ์ไม้ท้องถิ่นผ้าไหมพื้นเมืองโคราชอย่างครบวงจร 2. พัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าไหมย้อมสีพันธุ์ไม้ท้องถิ่นพื้นเมืองโคราชอย่างครบวงจร และ 3. ยกระดับนวัตกรรมการพัฒนากระบวนการย้อมสีพันธุ์ไม้ท้องถิ่นผ้าไหมพื้นเมืองโคราชอย่างครบวงจร โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญเลือกแบบเจาะจงได้แก่ ผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ ผู้แทนนักวิชาการสิ่งทอ ประธานผู้ประกอบการไหม และผู้แทนผู้ประกอบการไหม จำนวน 21 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์ วิธีการวิเคราะห์ข้อมูลโดยการพรรณนาความ

ผลการวิจัยพบว่า 1. วิธีการสกัดสีพันธุ์ไม้ท้องถิ่นผ้าไหมพื้นเมืองโคราชอย่างครบวงจร เริ่มจากการคัดเลือกวัตถุดิบ การเตรียมพืช เส้นไหม การสกัดน้ำสี การย้อม การใช้สารยึดสี การล้างและตากแห้ง ทำให้ได้ผ้าไหมที่มีสีสันงดงามเป็นเอกลักษณ์สะท้อนคุณค่าทางวัฒนธรรม 2. การพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าไหมย้อมสีพันธุ์ไม้ท้องถิ่นพื้นเมืองโคราชอย่างครบวงจร เป็นกระบวนการสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผ้าไหมเชื่อมโยงการคัดเลือกวัตถุดิบธรรมชาติ การสกัดสีและย้อมเส้นไหมอย่างได้มาตรฐาน การออกแบบลวดลายการทอให้มีเอกลักษณ์ การแปรรูปผลิตภัณฑ์ เช่น ผ้าพันคอ เสื้อผ้า และของที่ระลึก พร้อมพัฒนาบรรจุภัณฑ์สร้างแบรนด์การตลาดทั้งออนไลน์และออฟไลน์ และการจัดการผลิตตามมาตรฐานชุมชนเพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และ 3. การยกระดับนวัตกรรมการพัฒนากระบวนการย้อมสีพันธุ์ไม้ท้องถิ่นผ้าไหมพื้นเมืองโคราชอย่างครบวงจร เป็นกระบวนการที่เชื่อมโยงภูมิปัญญาดั้งเดิมเข้ากับองค์ความรู้ทางวิชาการผ่านกิจกรรมอย่างเป็นระบบเริ่มจากการสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน (มผช.) การให้คำปรึกษาเชิงลึก การจัดทำฐานข้อมูลองค์ความรู้ การอบรม สัมมนาเพื่อพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์ และจัดทำคู่มือแนวทางการเตรียมความพร้อมสำหรับการขอรับรองมาตรฐาน

เอกสารอ้างอิง

กรมหม่อนไหม. (2566). รายงานสรุปสถานการณ์ทางเศรษฐกิจการตลาดหม่อนไหม ปี 2566. กรุงเทพฯ: กลุ่มเศรษฐกิจการตลาด สำนักพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยีหม่อนไหม.

ณักษ์ กุลิสร์ และคณะ. (2558). การพัฒนาอุตสาหกรรมผลิตภัณฑ์ผ้าไหมไทยในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารบริหารธุรกิจศรีนครินทรวิโรฒ, 6(1), 26–38.

ทวีพฤทธิ์ ศิริศักดิ์บรรจง และชูชีวรรณ ตมิศานนท์. (2558). ลิขสิทธิ์ในงานผ้าไหมไทย : กรณีศึกษางานผ้าไหมจังหวัดสุรินทร์. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยสยาม.

ประภากร สุคนธมณี. (2560). สีสันจากพันธุ์พฤกษา. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยศิลปากร.

พุทธมน สุวรรณอาสน์. (2559). การพัฒนากลยุทธการตลาดผลิตภัณฑ์ผ้าไหมลายสันกำแพงจากสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนสันกำแพง อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ภรณี หลาวทอง. (2558). ตัวแบบการพัฒนาเพิ่มขีดความสามารถทางการแข่งขันของวิสาหกิจชุมชนประเภทผลิตภัณฑ์ผ้า และเครื่องแต่งกายในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีปทุม.

ภิญโญ ไตรสุริยธรรมา และคณะ. (2562). Macrotrends : ภูมิทัศน์เศรษฐกิจโลกใหม่และการปรับตัวของไทย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ. (2559). การศึกษาอัตลักษณ์และสร้างแบรนด์ผ้าไหมกลุ่มจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง (กลุ่มจังหวัดนครชัยบุรินทร์). นครราชสีมา: กลุ่มจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง (กลุ่มจังหวัดนครชัยบุรินทร์).

วรารัตน์ วัฒนชโนบล และนพพร จันทรนำชู. (2558). การจัดการความรู้การทอผ้าพื้นบ้านของกลุ่มอาชีพเสริมบ้านสุขเกษม อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม. กรุงเทพฯ: สำนักงานบริหารโครงการส่งเสริมการวิจัยในอุดมศึกษาและพัฒนา มหาวิทยาลัยวิจัยแห่งชาติ สำนักการคณะกรรมการการอุดมศึกษา.

ศิวพร แก่นจันทร์. (2558). การย้อมผ้าไหมด้วยสีจากกากกาแฟโดยใช้สารสกัดจากเปลือกทับทิมเป็นสารช่วยติด. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลกรุงเทพ.

ศูนย์วิชาการและเทคโนโลยีสิ่งทอพื้นบ้าน. (2565). การย้อมสีธรรมชาติ. กรุงเทพฯ: วิฌวลอาร์ต.

สมโชค เฉตระการ. (2552). แนวทางการเรียนรู้สู่ความเป็นเลิศของการพัฒนาอาชีพทอผ้าไหมตามโครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ ในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

สำนักงานพัฒนาชุมชน. (2566). ฐานข้อมูลผู้ประกอบการไหม กลุ่มจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่างหนึ่ง. นครราชสีมา: ไทยรุ่งกิจการพิมพ์.