การพัฒนากฎหมายภาษีสิ่งแวดล้อมสำหรับอุตสาหกรรมการผลิตสุราในประเทศไทย : การประยุกต์โมเดล IEET-v2

จักกฤษ กระต่ายวงษ์พระจันทร์; โกเมศ ขวัญเมือง; สำเรียง เมฆเกรียงไกร; สุมาลี วงษ์วิทิต

ผู้แต่ง

จักกฤษ กระต่ายวงษ์พระจันทร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
โกเมศ ขวัญเมือง คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
สำเรียง เมฆเกรียงไกร คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
สุมาลี วงษ์วิทิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง

คำสำคัญ:

กฎหมายภาษีสิ่งแวดล้อม, ภาษีสรรพสามิต, อุตสาหกรรมการผลิตสุรา, โมเดล IEET-v2

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. วิเคราะห์โครงสร้าง กลไก และข้อจำกัดของกฎหมายสรรพสามิตและกฎหมายสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมการผลิตสุราในประเทศไทย 2. ศึกษามาตรการทางกฎหมายและเครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ด้านสิ่งแวดล้อมของสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา และราชอาณาจักรสวีเดนตามแนวทางกฎหมายเปรียบเทียบเชิงหน้าที่ และ 3. นำเสนอแนวทางพัฒนากฎหมายภาษีสิ่งแวดล้อมสำหรับอุตสาหกรรมการผลิตสุราในประเทศไทย การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพทางนิติศาสตร์ เก็บข้อมูลจากผู้ให้สัมภาษณ์เชิงลึก 28 คน และผู้ทรงคุณวุฒิในการสนทนากลุ่มเฉพาะ 8 คน คัดเลือกแบบเจาะจงตามประสบการณ์และความเชี่ยวชาญ เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบวิเคราะห์เอกสารและตัวบทกฎหมาย แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และแนวคำถามการสนทนากลุ่มเฉพาะ ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์ตัวบทและหลักกฎหมาย การเปรียบเทียบเชิงหน้าที่ การวิเคราะห์เชิงนิติเศรษฐศาสตร์ และการวิเคราะห์เชิงประเด็น พร้อมตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยการตรวจสอบสามเส้า

ผลการวิจัยพบว่า 1. กฎหมายไทยมีปัญหา 3 มิติ ได้แก่ ด้านโครงสร้าง ซึ่งกฎหมายสรรพสามิต กฎหมายสิ่งแวดล้อม และกฎหมายโรงงานมีวัตถุประสงค์ ฐานอำนาจ และหน่วยงานรับผิดชอบแตกต่างกัน ทำให้ขาดกลไกเชื่อมโยงข้อมูลการผลิต ภาษี และการปล่อยมลพิษ ด้านกลไก ภาษีสรรพสามิตสุรายังไม่เชื่อมโยงค่าบีโอดีและซีโอดีกับภาระภาษี และด้านข้อจำกัด พบช่องว่าง 5 ประการ ได้แก่ วัตถุประสงค์ของกฎหมาย ฐานภาษี ช่วงเวลาการทำงานของกฎหมาย แรงจูงใจเชิงบวก และการจัดสรรรายได้ 2. กฎหมายต่างประเทศมีลักษณะร่วม 4 ประการ ได้แก่ การกำหนดภาระตามมลพิษจริง ระบบข้อมูลโปร่งใส กลไกเยียวยาที่ตรวจสอบได้ และช่วงเปลี่ยนผ่านที่เหมาะสม และ 3. เสนอโมเดลภาษีสรรพสามิตเชิงบูรณาการด้านสิ่งแวดล้อม (IEET-v2) ประกอบด้วยฐานภาษีตามค่าบีโอดีและซีโอดี มาตรการจูงใจทางภาษี กองทุนฟื้นฟู ระบบข้อมูลข้ามหน่วยงาน การเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะ ช่วงเปลี่ยนผ่าน 3 ปี และพิธีสารบูรณาการข้อมูล เพื่อทำให้ต้นทุนมลพิษเข้าสู่ต้นทุนของกิจการภายใต้หลักนิติรัฐ หลักความได้สัดส่วน และวินัยการเงินการคลังของรัฐ

เอกสารอ้างอิง

กฎกระทรวงกำหนดพิกัดอัตราภาษีสรรพสามิต (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2560. (2560, 16 กันยายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอน 95 ก. หน้า 113-114.

กฎกระทรวงกำหนดพิกัดอัตราภาษีสรรพสามิต (ฉบับที่ 39) พ.ศ. 2567. (2567, 22 กุมภาพันธ์). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 141 ตอน 8 ก. หน้า 1-5.

กรมสรรพสามิต. (2567). รายงานประจำปี 2567 กรมสรรพสามิต. กรุงเทพฯ: กรมสรรพสามิต.

คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ. 743/2555 (คดีคลิตี้ล่าง). (2555). กรุงเทพฯ: ศาลปกครองสูงสุด.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2552). พุทธธรรม ฉบับปรับปรุงและขยายความ (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560. (2560, 20 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอน 32 ก. หน้า 1-94.

พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535. (2535, 9 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 109 ตอน 44 ก. หน้า 62-87.

พระราชบัญญัติวินัยการเงินการคลังของรัฐ พ.ศ. 2561. (2561, 19 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 135 ตอน 27 ก. หน้า 12-33.

พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535. (2535, 4 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 109 ตอน 37 ก. หน้า 1-43.

องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน). (ม.ป.ป.). โครงการผลิตพลังงานหมุนเวียนจากน้ำกากส่า จังหวัดบุรีรัมย์. สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2569 จาก https://shorturl.asia/xvzmzy.

Abwasserabgabengesetz [Wastewater Charges Act]. (1976). BGBl. I at 2721 (Ger.), as amended by Gesetz vom 9.12.2020 (BGBl. I S. 2873).

Andersson, J. J. (2019). Carbon taxes and CO2 emissions: Sweden as a case study. American Economic Journal: Economic Policy, 11(4), 1–30.

Arimura, T. H. & Matsumoto, S. (Eds.). (2020). Carbon pricing in Japan. Singapore: Springer.

Ayres, I. & Braithwaite, J. (1992). Responsive regulation: Transcending the deregulation debate. New York: Oxford University Press.

Clean Water Act. (1972). 33 U.S.C. §§ 1251-1389.

Coase, R. H. (1960). The problem of social cost. Journal of Law and Economics, 3, 1–44.

Comprehensive Environmental Response, Compensation, and Liability Act. (1980). Pub. L. No. 96-510, 94 Stat. 2767, codified at 42 U.S.C. §§ 9601-9675.

Creswell, J. W. & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.

Denzin, N. K. (1978). The research act: A theoretical introduction to sociological methods (2nd ed.). New York: McGraw-Hill.

Hoarau, J. et al. (2018). Sugarcane vinasse processing: Toward a status shift from waste to valuable resource. A review. Journal of Water Process Engineering, 24, 11–25.

Lemos, M. C. & Agrawal, A. (2006). Environmental governance. Annual Review of Environment and Resources, 31, 297-325.

Lindblom, C. E. (1959). The science of muddling through. Public Administration Review, 19(2), 79-88.

North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge: Cambridge University Press.

OECD. (1972). Recommendation of the Council on guiding principles concerning international economic aspects of environmental policies (C(72)128). Paris: OECD Publishing.

_____. (2008). The polluter pays principle: Definition, analysis, implementation. Paris: OECD Publishing.

Pearce, D. (1991). The role of carbon taxes in adjusting to global warming. The Economic Journal, 101(407), 938-948.

Pigou, A. C. (1920). The economics of welfare. London: Macmillan.

Pollution-Related Health Damage Compensation Law. (1973). Act No. 111 of 1973 (Japan).

Pound, R. (1910). Law in books and law in action. American Law Review, 44(1), 12-36.

Probst, K. N. & Konisky, D. M. (2001). Superfund's future: What will it cost? A report to Congress. Washington, D.C.: Resources for the Future.

Tiwari, S. & Gaur, R. (2019). Treatment and recycling of wastewater from distillery. In R. L. Singh & R. P. Singh (Eds.), Advances in biological treatment of industrial waste water and their recycling for a sustainable future (pp. 117-166). Singapore: Springer.

United Nations. (1992). Rio Declaration on Environment and Development. United Nations Conference on Environment and Development. Retrieved May 15, 2026, from https://digitallibrary.un.org/record/141565?v=pdf.

United States Environmental Protection Agency. (n.d.). Toxics Release Inventory (TRI) program. Retrieved May 15, 2026, from https://www.epa.gov/toxics-release-inventory-tri-program.

Watson, A. (1974). Legal transplants: An approach to comparative law. Charlottesville: University Press of Virginia.

Zweigert, K. & Kötz, H. (1998). An introduction to comparative law (3rd ed., T. Weir, Trans.). Oxford: Oxford University Press.