การพัฒนาระบบตุลาการผู้แถลงคดีในการพิจารณาคดีของศาลปกครอง
คำสำคัญ:
ระบบตุลาการ, ผู้แถลงคดี, การพิจารณาคดี, ศาลปกครองบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาระบบกฎหมาย โครงสร้าง และบทบาทของตุลาการผู้แถลงคดีในการพิจารณาคดีของศาลปกครอง 2. วิเคราะห์ปัญหา อุปสรรค และข้อจำกัดในการปฏิบัติหน้าที่ภายใต้ระบบศาลปกครองอิเล็กทรอนิกส์ และ 3. เสนอแนวทางพัฒนาระบบตุลาการผู้แถลงคดีและระบบศาลปกครองอิเล็กทรอนิกส์ให้มีประสิทธิภาพ โปร่งใส และตรวจสอบได้ ใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ ศึกษาเอกสารด้านกฎหมาย กระบวนพิจารณา และเทคโนโลยี สัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 25 รูปหรือคน จาก 6 กลุ่ม และสนทนากลุ่มเฉพาะผู้ทรงคุณวุฒิ 9 รูปหรือคน คัดเลือกทั้งหมดแบบเจาะจงตามความรู้และประสบการณ์ด้านกฎหมาย งานศาล เทคโนโลยี หรือพระพุทธศาสนา เครื่องมือ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างและแนวคำถามสนทนากลุ่ม วิเคราะห์เนื้อหา ตีความ จัดหมวดหมู่ เปรียบเทียบ และตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า
ผลการวิจัยพบว่า 1. ศาลปกครองไทยใช้ระบบกฎหมายลายลักษณ์อักษรและกระบวนพิจารณาระบบไต่สวน ตุลาการผู้แถลงคดีตามมาตรา 58 แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 เป็นตุลาการนอกองค์คณะ ตรวจสำนวนและเสนอความเห็นอย่างเป็นอิสระเพื่อถ่วงดุลทางความคิด โดยไม่มีสิทธิออกเสียงในการวินิจฉัยคดี 2. ปัญหา คือ ภาระงานสูงและงานเอกสารซ้ำซ้อน อุปสรรค คือ การเชื่อมโยงข้อมูลไม่ครบถ้วนและระบบสนับสนุนไม่เพียงพอ ข้อจำกัดคือเวลา สิทธิการเข้าถึง และการรักษาความลับ การขอข้อมูลผ่านผู้มีอำนาจอาจเพิ่มเวลารอคอย และ 3. แนวทางพัฒนาคือใช้ข้อมูลร่วมกันเพื่อทำงานคู่ขนานโดยแยกอำนาจหน้าที่ กำหนดมาตรฐานคำแถลงการณ์ จัดสรรภาระงาน ควบคุมสิทธิการเข้าถึง รักษาความปลอดภัย ตรวจสอบย้อนหลัง และเผยแพร่คำแถลงการณ์ตามกฎหมาย ใช้หลักอคติ 4 เสริมการตรวจสอบตนเองภายใต้กฎหมายและจริยธรรมตุลาการ และใช้ปัญญาประดิษฐ์ภายใต้การตรวจสอบของตุลาการ ทั้งนี้ ต้องมีกฎหมายรองรับและประเมินผลการใช้จริง
เอกสารอ้างอิง
เกษม ฐิติสิทธา. (2561). อคติ 4: หลักการบริหารจัดการของผู้นำ. วารสาร มจร ปรัชญาปริทรรศน์, 1(2), 85–99.
นามพร อัศวสุปรีชา. (2566). บทบาทและความสำคัญของตุลาการผู้แถลงคดีในกระบวนพิจารณาคดีปกครอง (รายงานการศึกษาส่วนบุคคล หลักสูตรพนักงานคดีปกครองระดับสูง รุ่นที่ 18). กรุงเทพฯ: สำนักงานศาลปกครอง.
บรรเจิด สิงคะเนติ. (2568). หลักกฎหมายมหาชน หลักนิติธรรม/นิติรัฐ ในฐานะ “เกณฑ์” จำกัดอำนาจรัฐ (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: วิญญูชน.
พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542. (2542, 10 ตุลาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 116 ตอน 94 ก. หน้า 1–40.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2543. (2543, 17 พฤศจิกายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 117 ตอน 108 ก. 30–59.
ระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครองทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2562. (2562, 5 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอน 26 ก. หน้า 8–13.
สำนักงานศาลปกครอง. (2566). รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยระบบไต่สวนกับการพิจารณาพิพากษาคดีของศาลในประเทศไทย: แนวคิดที่มาของต่างประเทศและทิศทางการใช้ในศาลไทย. กรุงเทพฯ: สำนักงานศาลปกครอง.
สำนักวิจัยและวิชาการ สำนักงานศาลปกครอง. (2562). รายงานการศึกษา เรื่อง การเข้าถึงศาลและอินเทอร์เน็ต (ระบบศาลอิเล็กทรอนิกส์). กรุงเทพฯ: สำนักงานศาลปกครอง.
อัญลิลล์ จิตร์มงคลชัย. (2566). บทบาทของตุลาการผู้แถลงคดีปกครองในระบบงานคดีปกครองอิเล็กทรอนิกส์ของศาลปกครองไทย (การศึกษาอิสระปริญญานิติศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชากฎหมายมหาชน). นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
อำพน เจริญชีวินทร์. (2568). คำอธิบายการฟ้องและการดำเนินคดีในศาลปกครอง: ภาค 3 การดำเนินคดีในศาลปกครอง (พิมพ์ครั้งที่ 8, ปรับปรุงใหม่–แก้ไขเพิ่มเติม). กรุงเทพฯ: นิติธรรม.
เอกสิทธิ์ จันต๊ะมา. (2561). การปรับปรุงบทบาทของตุลาการผู้แถลงคดีในศาลปกครองไทย โดยเทียบเคียงกับตุลาการผู้แถลงคดีในศาลปกครองฝรั่งเศส. วารสารวิชาการศาลปกครอง, 18(1), 38–56.
Conseil d’État. (2013, June 21). Décision n° 352427. Retrieved September 10, 2026, from https://www.conseil-etat.fr/fr/arianeweb/CE/decision/2013-06-21/352427.
_____. (n.d.). Se procurer une décision ou des conclusions d’un rapporteur public. Retrieved September 10, 2026, from https://www.conseil-etat.fr/decisions-de-justice/jurisprudence/rechercher-une-decision-arianeweb/se-procurer-une-decision-ou-des-conclusions-d-un-rapporteur-public.
Decreto legislativo 2 luglio 2010, n. 104, Codice del processo amministrativo. (2010). Retrieved August 1, 2026, from https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:decreto.legislativo:2010-07-02;104!vig=.
European Commission for the Efficiency of Justice. (2018). European ethical charter on the use of artificial intelligence in judicial systems and their environment (CEPEJ(2018)14). Strasbourg: Council of Europe.
Légifrance. (n.d.). Code de justice administrative: Articles R.711-3, R.732-2 et R.733-3. Retrieved September 10, 2026, from https://www.legifrance.gouv.fr/codes/texte_lc/LEGITEXT000006070933/.
Verwaltungsgerichtsordnung (VwGO). (n.d.). Retrieved August 1, 2026, from https://www.gesetze-im-internet.de/vwgo/.
Wynd, C. A. et al. (2003). Two quantitative approaches for estimating content validity. Western Journal of Nursing Research, 25(5), 508–518.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องลงลายมือชื่อในแบบฟอร์มใบมอบลิขสิทธิ์บทความให้แก่วารสารฯ พร้อมกับบทความต้นฉบับที่ได้แก้ไขครั้งสุดท้าย นอกจากนี้ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องยืนยันว่าบทความต้นฉบับที่ส่งมาตีพิมพ์นั้น ได้ส่งมาตีพิมพ์เฉพาะในวารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์ เพียงแห่งเดียวเท่านั้น หากมีการใช้ภาพหรือตารางหรือเนื้อหาอื่นๆ ของผู้นิพนธ์อื่นที่ปรากฏในสิ่งตีพิมพ์อื่นมาแล้ว ผู้นิพนธ์ต้องขออนุญาตเจ้าของลิขสิทธิ์ก่อน พร้อมทั้งแสดงหนังสือที่ได้รับการยินยอมต่อบรรณาธิการ ก่อนที่บทความจะได้รับการตีพิมพ์ หากไม่เป็นไปตามข้อกำหนดเบื้องต้น ทางวารสารจะถอดบทความของท่านออกโดยไม่มีข้อยกเว้นใดๆ ทั้งสิ้น
