ศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในปุพพสูตร

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาและหลักธรรมสำคัญในปุพพสูตร 2) เพื่อศึกษาหลักการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในปุพพสูตร ผลการวิจัยพบว่า ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา ผู้ปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาเมื่อประสบเวทนา ให้มีสัมปชัญญะ รู้ความเป็นไตรลักษณ์ รู้ความเกิด-ดับของเวทนา พิจารณาเห็นคุณโทษ และอุบายเป็นเครื่องสลัดออก โดยพิจารณาลำดับสายเกิดของเวทนาตามหลักปฏิจสมุปบาทซึ่งอยู่ในญานที่ 2 คือปัจยปริคหญาณ เมื่อผู้ปฏิบัติได้เห็นไตรลักษณ์คือทั้งสายเกิดและสายดับ ถือว่าผ่านญาณที่ 2 เข้าญาณที่ 3 คือสัมสนญาณ  คือเห็นธรรมชาติของเวทนาโดยความเป็นไตรลักษณ์ ผู้ปฏิบัติต้องรู้ธรรมเป็นที่กำจัด ละ สลัดฉันทราคะออกจากเวทนาคือการรู้ปฏิจสมุปบาทสายดับ การรู้นี้ต้องเกิดจากการเห็นเหตุปัจจัยของการเกิด-ดับของฉันทราคะในเวทนา มีความเพียร สัมปชัญญะ มีสติในการพิจารณาความยินดี-ยินร้ายที่กำลังเกิดและดับทุกขณะ เวทนานี้ล้วนตกอยู่ในไตรลักษณ์ คือความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ และอนัตตา และพิจารณาว่า ความยินดีในเวทนาเป็นเหตุปัจจัยให้เกิดภพชาติไม่มีที่สิ้นสุด น้อมจิตไปสู่การดับความยินดีในเวทนา เมื่อจิตรู้แจ้งความไร้สาระของเวทนาก็จะน้อมไปสู่สายดับคือนิโรธวาร คลายความยินดี พอใจในเวทนานั้น เมื่อคลายความยินดีในเวทนา ย่อมเกิดความเบื่อหน่าย ไม่ต้องการผูกพัน ยึดติดในเวทนาทั้งสุขเวทนาและทุกเวทนา จิตก็จะดำเนินเข้าสู่วิปัสสนาญาณแท้ตามลำดับ