การวิเคราะห์หลักธรรมสำหรับการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในเหมวตสูตร

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาและหลักธรรมสำคัญในเหมวตสูตร และ 2) เพื่อวิเคราะห์หลักธรรมสำหรับการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในเหมวตสูตร โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง สรุปวิเคราะห์ เรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า เหมวตสูตรมีหลักธรรมที่ใช้ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาประกอบด้วย 1. อายตนะภายใน 6 คือ ในขณะปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาผู้ปฏิบัติต้องสำรวมอายตนะภายใน 6 คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ และอายตนะภายนอก 6 คือ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส และธรรมารมณ์มีจิตไม่ฟุ้งซ่านไปที่อื่น 2. กามคุณ 5 คือสิ่งที่น่าเพลิดเพลินยินดี ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส และสัมผัส เมื่อกล่าวถึงอารมณ์ 5 เหล่านี้ก็รวมเอาทวาร 5 คือ ตา หู จมูก ลิ้น และกาย ซึ่งรับรู้อารมณ์เหล่านี้อีกด้วย เพราะถ้าไม่มีดวงตาเป็นต้นไม่อาจรับรู้และยึดมั่นกามคุณดังกล่าวได้ และ 3. ไตรสิกขากับการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา โดยความเชื่อมโยงกับอริยมรรคกล่าวคือ หมวดศีล ได้แก่ ศีลที่เป็นสัมมากัมมันตะ ศีลที่เป็นสัมมาวาจา 3 ศีลที่เป็นสัมมาอาชีวะ หมวดสมาธิ ได้แก่ ศีลที่เป็นสัมมาวายามะ ศีลที่สัมมาสติ ศีลที่สัมมาสมาธิ หมวดปัญญา ได้แก่ ศีลที่เป็นสัมมาทิฐิ ศีลที่เป็นสัมมาสังกัปปะ โดยผู้ปฏิบัติธรรมจะต้องพิจารณาความรู้สึกและอาการที่เกิดขึ้นจากทวารทั้ง 6 อย่างชัดเจน และตรงตามสภาวะที่เกิดขึ้นจริง ๆ การปฏิบัติตามหลักไตรสิกขาย่อมก่อให้เกิดประโยชน์กับผู้ปฏิบัติทั้งทางโลกและทางธรรม ไม่ว่าจะเป็นภพนี้หรือภพหน้า ไตรสิกขาจึงจัดได้ว่า เป็นอริยมรรคที่เกิดขึ้นในหมวดศีล สมาธิ และปัญญาที่ผู้ปฏิบัติธรรมควรระลึกอยู่เสมอ