การวิเคราะห์ทุกข์ในอฆมูลสูตรที่มีความสัมพันธ์ต่อการเจริญวิปัสสนาภาวนา

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาและทุกข์ในอฆมูลสูตร 2) เพื่อศึกษาทุกข์ในอฆมูลสูตรที่มีความสัมพันธ์กับการเจริญวิปัสสนาภาวนา โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง สรุปวิเคราะห์ เรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า ทุกข์ในอฆมูลสูตรที่มีความสัมพันธ์กับการเจริญวิปัสสนาภาวนา ได้แก่ การพิจารณากำหนดรู้ทุกข์ในขันธ์ 5 คือ 1) พระโยคาวจรกำหนดรู้ทุกข์คือรูปที่เป็นภูมิของวิปัสสนา เป็นธรรมชาติที่มีลักษณะผันแปรเปลี่ยนแปลงสลายไป โดยการกำหนดรู้รูปขันธ์เป็นอารมณ์ว่า เป็นเพียงสภาวธรรมอย่างหนึ่ง มีความเสื่อมไป เป็นเหตุให้เกิดทุกข์ โดยพิจารณาว่า สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ 2) กำหนดรู้ทุกข์คือเวทนา ซึ่งเป็นธรรมชาติที่มีลักษณะเสวยอารมณ์ เกิดร่วมกับวิญญาณขันธ์ 3) ควรกำหนดรู้ทุกข์คือสัญญาซึ่งเป็นธรรมชาติที่มีลักษณะจำอารมณ์ หมายรู้อารมณ์ที่เกิดขึ้น เกิดร่วมกับวิญญาณขันธ์ กำหนดรู้อารมณ์ที่เกิดขึ้นว่าเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ 4) กำหนดรู้ทุกข์คือสังขาร โดยในขณะที่กำลังรับรู้อารมณ์ สังขารขันธ์จะปรุงแต่งจิตให้เป็นไปตามอำนาจของคิด 5) กำหนดรู้ทุกข์คือวิญญาณทั้งฝ่ายกุศลและอกุศลซึ่งเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ และในการเจริญวิปัสสนาภาวนาพระโยคาวจรควรกำหนดละมูลเหตุแห่งทุกข์ 3 ประการ คือ 1) กามตัณหา 2) ภวตัณหา 3) วิภวตัณหา และควรกำหนดละตัณหา 3 ที่เป็นตัณหาวิจริต 108 ก็จะทำให้จิตของผู้ปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาดำเนินไปสู่ลำดับของวิปัสสนาญาณต่าง ๆ สูงขึ้นไปเพื่อบรรลุถึงอริยมรรค อริยผลในที่สุด