การศึกษาสมถยานิกในอานาปานสติสูตรตามคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาและหลักธรรมในอานาปานสติสูตร 2) เพื่อศึกษาสมถยานิกในอานาปานสติสูตร โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และเอกสารต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง สรุปวิเคราะห์ เรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า อานาปานสติ 16 ขั้นในการปฏิบัติวิปัสสนาจัดเป็นการเจริญวิปัสสนาแบบสมถยานิกคือ มีสมถะเป็นยาน หรือมีสมถะเป็นตัวนำ ในจตุกกะที่ 1 ตั้งแต่ข้อ 1-4 เป็นการกำหนดรู้ภายในกาย จัดเรียกว่า กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือ หายใจออก-เข้ายาวรู้ หายใจออก-เข้าสั้นรู้ หายใจออก-เข้า กำหนดกองลมที่กระทบในกายทั้งปวง หายใจออก-เข้า เห็นกองลมทั้งปวงสงบก็รู้ จตุกกะที่ 2 ตั้งแต่ข้อ 5 – 8 คือ เมื่อสติเริ่มละเอียดจะจับชัดที่ความรู้สึกได้ชัดเจน จัดเป็นเวทนานุปัสสนา สามารถแยกรูป-นามออกจากกันได้ชัดเจน หายใจออก-เข้า กำหนดรู้ในจิตสังขารทั้งปวง หายใจออก-เข้า กำหนดระงับจิตตสังขารทั้งปวง และรู้แจ้งธรรมอันมีความสงบเป็นประโยชน์ตามนัยแห่งเวทนานุปัสสนา จตุกกะที่ 3 ตั้งแต่ข้อ 9–12 คือ เมื่อสติเริ่มละเอียดจะจับชัดที่การรู้หรือที่อายตนะได้ดี จัดเป็นวิญญาณขันธ์ เรียกว่า จิตตานุปัสสนา จนสามารถเท่าทันในเหตุปัจจัยของรูปนามได้ชัดเจน หายใจออก-เข้า จิตตั้งมั่นก็รู้ หายใจออก-เข้า จักเปลื้องจิตก็รู้ ตามนัยแห่งจิตตานุวิปัสสนา จตุกกะที่ 4 ตั้งแต่ข้อ 13–16 ได้แก่ มีสติหายใจออก-เข้า พิจารณาเห็นความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ ความเป็นอนัตตาในขันธ์ทั้ง 5 รู้แจ้งธรรมอันมีความสงบ เป็นประโยชน์ ตามนัยแห่งธัมมานุปัสสนา อานาปานสติที่เจริญทำให้มากย่อมทำสติปัฏฐาน 4 ให้บริบูรณ์ สติปัฏฐาน 4 ที่เจริญทำให้มากย่อมทำโพชฌงค์ 7 ให้บริบูรณ์ โพชฌงค์ 7 ที่เจริญทำให้มากย่อมทำวิชชาและวิมุตติให้บริบูรณ์
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ
เอกสารอ้างอิง
จิรพร ชีวะธรรม และ อุทัย สติมั่น. (2564). วิเคราะห์การพัฒนาชีวิตตามหลักธรรมที่ปรากฏในพระไตรปิฎก. วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 7(1), 96-106.
ชัยชาญ ศรีหานู. (2564). วิเคราะห์คำสอนวิปัสสนาในเตภูมิกถาที่มีผลต่อคตินิยมเชิงพุทธในสังคมไทย. วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 7(1), 12-26.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต), (2559). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 34). กรุงเทพฯ: มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพ.
พระพุทธโฆสเถระ. (2554). คัมภีร์วิสุทธิมรรค. (สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถร), แปล). (พิมพ์ครั้งที่ 10). กรุงเทพฯ: ธนาเพรส.
พระมหานพดล นวตลปญฺโญ, พระครูสุธีคัมภีรญาณ (ประมวล) และ พระมหามิตร ฐิตปญฺโญ. (2564). รูปแบบการปฏิบัติธุดงควัตรของพระสงฆ์ในลุ่มแม่น้ำโขง (ไทย-ลาว). วารสารศิลปการจัดการ, 5(2), 325-339.
พระสมชาย บัวแก้ว, พระมหาบุญศรี วงค์แก้ว และ สุเชาวน์ พลอยชุม. (2564). อภิสมาจาร: กระบวนการพัฒนาบุคลิกภาพตามแนวพระพุทธศาสนา. วารสารศิลปการจัดการ, 5(3), 895-907.
พระสัทธัมมโชติกะ ธัมมาจริยะ. (2554). ปรมัตถโชติกะ ปริจเฉทที่ 9 เล่ม 1 สมถกรรมฐานทีปนี. (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: มูลนิธิสัทธัมมโชติกะ.
พระโสภณมหาเถระ (มหาสีสยาดอ) (2548). วิปัสสนานัย เล่ม 1. (พระคันธสาราภิวงศ์, แปล). กรุงเทพฯ: ประยูรสาส์นไทย การพิมพ์.
พุทธทาสภิกขุ. (2518). อานาปานสติภาวนา. กรุงเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนจํากัดการพิมพ์พระนคร.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2552). อรรถกถาภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
อรชร ไกรจักร์, เเม่ชีกฤษณา รักษาโฉม และ พระมหาวรัญธรณ์ ญาณกิตฺติ. (2564). บุคลิกภาพของพระภิกษุตามหลักเวสารัชชกรณธรรม. วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 7(3), 113-125.
Chanthathong, S. (2021). The Significance of the Right View (Sammaditthi) in Theravada Buddhism. Journal of International Buddhist Studies, 12(1), 61-70.
Tan, C. C., & Damnoen, P. S. (2020). Buddhist Noble Eightfold Path Approach in the Study of Consumer and Organizational Behaviors. Journal of MCU Peace Studies, 8(1), 1–20.
