สื่อพื้นบ้านกับการถวิลหาอดีต: พิธีรำเจ้าพ่อ-เจ้าแม่ ของชาวมอญพระประแดง

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาบทบาทและหน้าที่ของพิธีรำเจ้าพ่อ-เจ้าแม่ของชาวมอญพระประแดงในฐานะสื่อพื้นบ้าน และ 2) เพื่อศึกษาการถวิลหาอดีตของชาวมอญพระประแดง เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน ระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพโดยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 3 กลุ่มคือ 1) ผู้สืบทอด 2) ผู้ร่วมพิธี และ 3) นักวิชาการ และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม และในส่วนของการวิจัยเชิงปริมาณโดยใช้แบบสอบถามกับกลุ่มผู้ร่วมพิธี จำนวน 385 คน ผลการวิจัยพบว่า พิธีรำเจ้าพ่อ-เจ้าแม่ของชาวมอญพระประแดง มีการการดำรงอยู่และมีการสืบทอดกันมาอย่างยาวนานผ่านความเชื่อเรื่องผีซึ่งเป็นความเชื่อที่ฝังลึกอยู่ในจิตวิญญาณของชาวมอญและบทบาทหน้าที่ต่อบุคคล กลุ่มคน และชุมชน จำนวน 10 บทบาทหน้าที่ ได้แก่ ระดมพลังชุมชน สืบทอดความเชื่อ สร้างความสามัคคี สร้างและสืบทอดอัตลักษณ์ สร้างความอบอุ่นและความมั่นคงทางจิต สร้างความบันเทิง จัดระเบียบสังคม สร้างความทรงจำร่วม อบรมบ่มเพาะและคลังเก็บความรู้ นอกจากนี้ยังพบว่าพิธีรำเจ้าพ่อ-เจ้าแม่มีการถวิลหาอดีตผ่านมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องได้และมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ โดยมีปัจจัยที่ส่งผลต่อการถวิลหาอดีต
3 ปัจจัยได้แก่ 1) ปัจจัยด้านอารมณ์และความรู้สึก 2) ปัจจัยด้านสถานที่และเวลา และ 3) ปัจจัยด้านสิ่งเร้า