การเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ต้องขังเรือนจำแห่งหนึ่ง ในกรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์การเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ต้องขัง และ 2) ศึกษามุมมองของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ต้องขัง รูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้แนวคิดมานุษยวิทยาการแพทย์เชิงวิพากษ์เป็นกรอบการวิจัย พื้นที่วิจัยคือเรือนจำแห่งหนึ่งในเขตกรุงเทพมหานคร ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 24 คน แบ่งออกเป็น 4 ระดับ คือ ระดับมหภาค ได้แก่ ผู้บริหารกรมราชทัณฑ์ จำนวน 1 คน ระดับกลาง ได้แก่ ผู้อำนวยการทัณฑสถาน 2 คน ระดับจุลภาค ได้แก่ เจ้าหน้าที่ทันตกรรม 13 คน และระดับปัจเจก ได้แก่ เจ้าหน้าที่พยาบาล 6 คน และผู้คุม 2 คน การคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลใช้วิธีแบบเจาะจง ใช้แนวคำถามสำหรับการสัมภาษณ์เชิงลึก และใช้การวิเคราะห์แก่นสาระ

ผลการวิจัยพบว่า สถานการณ์การเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ต้องขังในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ยังไม่เพียงพอและยังไม่ตอบสนองต่อความต้องการของผู้ต้องขัง เนื่องจากปัจจัยด้านต่าง ๆ คือ ระดับมหภาค พบว่า กรมราชทัณฑ์มุ่งเน้นภารกิจหลักเกี่ยวกับการควบคุมและแก้ไขพฤตินิสัยผู้ต้องขังเป็นหลัก ส่งผลให้นโยบายการจัดบริการสุขภาพของผู้ต้องขังในเรือนจำมีความสำคัญรองลงมา ระดับกลาง พบว่า ทัณฑสถาน และโรงพยาบาล  มีนโยบายในการดูสุขภาพอนามัยของผู้ต้องขัง การรักษาพยาบาลผู้ต้องขังเจ็บป่วย รวมทั้งให้บริการด้านทันตกรรมแก่ผู้ต้องขัง ภายใต้สิทธิการรักษาพยาบาลของแต่ละบุคคล แต่ยังคงมีข้อจำกัดด้านงบประมาณ กำลังคนด้านทันตบุคลากร และวัสดุอุปกรณ์ทางทันตกรรม ระดับจุลภาค พบว่า กฎระเบียบและข้อบังคับในเรือนจำมีผลต่อการให้บริการรักษาทันตกรรมในผู้ต้องขัง และในระดับปัจเจก พบว่าปัจจัยทางด้านพฤติกรรมสุขภาพของผู้ต้องขังก่อนเข้าเรือนจำ และสวัสดิการการรักษาพยาบาลของผู้ต้องขัง ส่งผลต่อการตัดสินใจในการรับบริการด้านทันตกรรมของผู้ต้องขังในเรือนจำ

ผลจากการศึกษางานวิจัยนี้สามารถเสนอเป็นแนวทางเพื่อพัฒนาระบบบริการทันตกรรมในเรือนจำ เพื่อให้ผู้ต้องขังสามารถเข้าถึงบริการทันตกรรมได้ครอบคลุมมากยิ่งขึ้น เช่น การพัฒนารูปแบบการจัดบริการทันตกรรมที่เหมาะสมสำหรับผู้ต้องขัง การกำหนดนโยบายด้านสุขภาพของผู้ต้องขังในเรือนจำ และเพิ่มศักยภาพของทันตบุคลากรเพื่อสามารถให้การรักษาผู้ต้องขังป่วยได้ครอบคลุมยิ่งขึ้น