แนวคิดและกลวิธีการใช้ภาษาในวรรณกรรมเพลงลูกทุ่งของอาจารย์เจนภพ จบกระบวนวรรณ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดในการประพันธ์วรรณกรรมเพลงลูกทุ่ง และ 2) ศึกษากลวิธีการใช้ภาษาในบทเพลงลูกทุ่งของเจนภพ จบกระบวนวรรณ รูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้ทฤษฎีการวิเคราะห์เชิงโครงสร้างเพื่อประกอบการสร้างความหมายในการถอดแนวคิดของผู้ประพันธ์ รวมถึงองค์ความรู้และวิธีการวิเคราะห์ศิลปะการใช้คำและโวหารภาพพจน์ หรือเรียกว่ากลวิธีการใช้ภาษา โดยมีกลุ่มเป้าหมายของผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 4 กลุ่ม ใช้วิธีคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยมี 2 ชนิด ได้แก่ 1) แบบสังเคราะห์จากการศึกษาเอกสารที่สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ และ 2) แบบการสัมภาษณ์ 2 แบบ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง และแบบสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง จากขอบเขตการศึกษาระหว่างปี พ.ศ. 2538-2540 จำนวน 13 บทเพลง

ผลการวิจัยตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 1 พบว่าอาจารย์เจนภพ จบกระบวนวรรณ มีแนวคิดการประพันธ์วรรณกรรมเพลงลูกทุ่ง จำนวน 4 แนวคิด ได้แก่ แนวคิดด้านความรัก แนวคิดด้านสังคม แนวคิดการบันทึกเหตุการณ์ และแนวคิดการนำเสนอตัวตน และผลการวิจัยตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 2 พบว่าอาจารย์เจนภพ จบกระบวนวรรณ มีกลวิธีการใช้ภาษาในวรรณกรรมเพลง 2 วิธี ได้แก่ การใช้คำ ประกอบไปด้วย การใช้คำซ้ำ การใช้ค้ำซ้อน การใช้คำเชิงถาม และการใช้โวหารภาพพจน์ ประกอบไปด้วย อุปมา อุปลักษณ์ สัญลักษณ์ นามนัย สัทพจน์ และบุคลาธิฐาน องค์ความรู้และข้อค้นพบจากงานวิจัยนี้ มุ่งอธิบายถึงความสำคัญของแนวคิดและกลวิธีการใช้ภาษาในบทเพลงลูกทุ่ง เพื่อให้ได้องค์ความรู้ในเรื่องเทคนิคการประพันธ์เพลงของ เจนภพ จบกระบวนวรรณ ปูชนียบุคคลทางด้านเพลงลูกทุ่งของไทย ทั้งนี้สามารถนำแนวคิดและกลวิธีการใช้ภาษา เพื่อสร้างสรรค์บทเพลงลูกทุ่งสืบต่อไป