การวิเคราะห์สัญญะของอาหารในพิธีกรรมการเลี้ยงผีปู่ย่าแบบล้านนา
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สัญญะของอาหารในพิธีกรรมล้านนา และอธิบายความเปลี่ยนแปลงเชิงสัญญะของอาหารในพิธีกรรมล้านนา เป็นรูปแบบการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้แนวคิดสัญวิทยาและมานุษยวิทยาเชิงโครงสร้างเป็นกรอบการวิจัย พื้นที่วิจัยคือ อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ผู้นำพิธีกรรม สมาชิกในสายตระกูลที่เข้าร่วมพิธีกรรม และนักวิชาการด้านล้านนาศึกษา ปรัชญาศาสนา และพิธีกรรมล้านนา จำนวน 15 คน ใช้วิธีคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยมี 3 ชนิด คือ 1) แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง 2) แบบสังเกตการณ์พิธีกรรม และ 3) แบบบันทึกข้อมูลภาคสนาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาและการตีความเชิงสัญญะ แล้วนำเสนอผลการวิจัยด้วยการบรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า อาหารที่ใช้ในพิธีกรรมเลี้ยงผีปู่ย่าไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเป็นเครื่องเซ่นไหว้ แต่ทำหน้าที่เป็นสัญญะที่สะท้อนความหมายทางวัฒนธรรม ความสัมพันธ์ทางเครือญาติ และความเชื่อเรื่องบรรพบุรุษของชุมชนล้านนา และแม้ว่าพิธีกรรมเลี้ยงผีปู่ย่าจะยังคงดำรงอยู่ในสังคมล้านนา แต่รูปแบบของการจัดเตรียมอาหารและความหมายเชิงสัญญะบางประการได้เกิดการเปลี่ยนแปลงตามบริบททางสังคม เศรษฐกิจ และวิถีชีวิตของผู้คนในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงของสัญญะอาหารในพิธีกรรมไม่ได้หมายถึงการสูญหายของวัฒนธรรม แต่เป็นกระบวนการปรับตัวของความหมายทางวัฒนธรรมที่ยังคงรักษาแก่นของความเชื่อเรื่องบรรพบุรุษและความสัมพันธ์ของเครือญาติไว้ภายในโครงสร้างสังคมล้านนา องค์ความรู้จากการวิจัยชี้ให้เห็นว่าอาหารในพิธีกรรมล้านนาเป็นระบบสัญญะทางวัฒนธรรมที่ทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการเชื่อมโยงโลกของมนุษย์กับโลกของผีบรรพบุรุษ อีกทั้งยังสะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่นและโครงสร้างความคิดของชุมชนที่สืบทอดผ่านประเพณีพิธีกรรม
Article Details

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ
เอกสารอ้างอิง
กาญจนา แก้วเทพ. (2542). การวิเคราะห์สื่อ: แนวคิดและเทคนิค (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: เอดิสันเพรส โพรดักส์.
ไชยรัตน์ เจริญสินโอฬาร. (2555). สัญวิทยา โครงสร้างนิยม หลังโครงสร้างนิยม กับการศึกษารัฐศาสตร์. กรุงเทพฯ: วิภาษา.
ทุติยาภรณ์ ภูมิดอนมิ่ง. (2563). อาหารทวิภพ ชุมชนและคนตาย: วิถีอาหารในพิธีเสกสุสาน คาทอลิกหนองแสง. วารสารสหวิทยาการ, 17(1), 62-91. สืบค้นจาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/citujournal/article/view/246346
นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2560). แนวคิดมานุษยวิทยากับการศึกษาความเชื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในสังคมไทย. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 25(47), 173-197. สืบค้นจาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/husojournal/article/view/76724
นิติธร ทองธีรกุล. (2551). กระบวนการสื่อสารของชุมชนในการสืบทอดประเพณีผีปู่ย่า ตำบลวอแก้ว อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง. วารสารสำนักบัณฑิตอาสาสมัคร, 5(1), 22–43. สืบค้นจาก https://so05.tci-thaijo.org/index.php/gvc-tu/article/view/30868
สนั่น ธรรมธิ. (2547). ลาบ. เชียงใหม่: สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สภาวัฒนธรรมเทศบาลตำบลสุเทพ. (2561). อาหารพื้นบ้านตำบลสุเทพ. เชียงใหม่: สภาวัฒนธรรมเทศบาลตำบลสุเทพ.
สรณี วงศ์เบี้ยสัจจ์. (2544). วาทกรรมสื่อโฆษณาการท่องเที่ยว: ภาพตัวแทน ตัวตน และความเป็นไทย. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สุทธิกัญจน์ ทิพยเกสร. (2565). อาหารท้องถิ่นตำบลสุเทพ: ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ ธรรมชาติ และสิ่งเหนือธรรมชาติ. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สุภางค์ จันทวานิช. (2565). วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุรพล ดำริห์กุล. (2544). แผ่นดินล้านนา. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
วรรณพิมล อังคศิริสรรพ. (2541). สรรนิพนธ์จากมายาคติ (Mythologies) ของโรล็องด์ บาร์ตส์:
บทแปลและบทวิเคราะห์เชิงวาทศาสตร์. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Barthes, R. (1967). Elements of semiology (A. Lavers & C. Smith, Trans.). London: Jonathan Cape.
Barthes, R. (1972). Mythologies (A. Lavers, Trans.). New York: Hill and Wang.
Chandler, D. (2007). Semiotics: The basics (2nd ed.). London: Routledge.
Counihan, C., & Van Esterik, P. (2013). Food and culture: A reader (3rd ed.). New York: Routledge.
Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures: Selected essays. New York: Basic Books.
Gottdiener, M. (1995). Postmodern semiotics: Material culture and the forms of postmodern life. Oxford: Blackwell.
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field
Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/15258 22X05279903
Hobsbawm, E., & Ranger, T. (Eds.). (1983). The invention of tradition. Cambridge: Cambridge University Press.
Leach, E. (1970). Claude Lévi-Strauss. New York: Viking Press.
Lévi-Strauss, C. (1963). Structural anthropology (C. Jacobson & B. G. Schoepf, Trans.). New York: Basic Books.
Lévi-Strauss, C. (1966). The savage mind. Chicago: University of Chicago Press.
Lévi-Strauss, C. (1969). The raw and the cooked: Introduction to a science of mythology (J. Weightman & D. Weightman, Trans.). New York: Harper & Row.
Lévi-Strauss, C. (1970). The elementary structures of kinship (J. H. Bell, J. R. von Sturmer, & R. Needham, Trans.). Boston: Beacon Press.
Peirce, C. S. (1931–1958). Collected papers of Charles Sanders Peirce (Vols. 1–8; C. Hartshorne, P. Weiss, & A. W. Burks, Eds.). Cambridge: Harvard University Press.
Peirce, C. S. (1998). The essential Peirce: Selected philosophical writings (Vol. 2). Indiana: Indiana University Press.