อาชญากรรมในม่านหมอก : บทวิเคราะห์ปัญหาหมอกควันพิษในพื้นที่ภาคเหนือของประเทศไทยผ่านมุมมองอาชญาวิทยาสีเขียว

บทคัดย่อ

หมอกควันพิษ (Haze) เป็นปัญหาที่ได้รับความสนใจอย่างจริงจังในประเทศไทยเมื่อช่วง พ.ศ.2550 และกว่าสองทศวรรษที่ผ่านมา ผลกระทบของปัญหาดังกล่าวทวีความรุนแรงมากขึ้น โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคเหนือของประเทศที่อุดมไปด้วยป่าไม้ และพื้นที่ทางการเกษตร ที่ผ่านมานั้น การจัดการกับปัญหาหมอกควันพิษมักจะอยู่บนฐานมุมมองด้านการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ตาม บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอการเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์ (Paradigm Shift) ในการแก้ปัญหาหมอกควันพิษ ผ่านกรอบแนวคิด “อาชญาวิทยาสีเขียว” โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เอกสาร (Documentary Analysis) เพื่ออธิบายว่าปัญหาดังกล่าวสามารถพิจารณาในฐานะอาชญากรรมสิ่งแวดล้อม (Environmental Crime) ประเภทหนึ่งได้ จากมุมมองทฤษฎีทางเลือกอย่างเป็นเหตุเป็นผล และทฤษฎีป้องปราม พบว่า การเผาพื้นที่เกษตรเกิดจากการชั่งน้ำหนักเหตุและผลของผู้กระทำ โดยมีแรงจูงใจทางเศรษฐกิจเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ปัญหายังคงดำรงอยู่ และเนื่องจากในปัจจุบันยังไม่มีกฎหมายเฉพาะในการจัดการกับการกระทำดังกล่าว ในขณะที่กลไกกฎหมาย และระเบียบที่มีอยู่แม้จะมีการบังคับใช้ แต่ยังขาดประสิทธิภาพ เพราะแรงจูงใจทางเศรษฐกิจมีผลต่อการตัดสินใจของผู้กระทำผิดมากกว่าความเกรงกลัวกฎหมาย ด้วยเหตุนี้ การแก้ปัญหาหมอกควันพิษจึงควรถูกกำหนดให้เป็นเรื่องของอาชญากรรมสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ตาม การจัดการกับปัญหานึงควรมุ่งเน้นการแก้ไขเชิงระบบด้วย โดยมิได้มุ่งเน้นแต่การลงโทษปัจเจกบุคคลปลายทางเพียงอย่างเดียว เช่น ควรเพิ่มมาตรการสนับสนุนที่จะช่วยลดแรงจูงใจทางเศรษฐกิจของเกษตร และ/หรือผู้ประกอบการในการเผาในที่โล่ง เพื่อทำให้กลไกการบังคับใช้กฎหมายมีประสิทธิภาพมากขึ้น ตรากฎหมายที่มีมาตรการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิตในระบบเกษตรพันธสัญญา (Extended Producer Responsibility) และการเชื่อมโยงการสนับสนุนทางการเงินสีเขียว (Green Finance) เป็นต้น